Ga naar de hoofdinhoud Ga naar de zoekopdracht Ga naar de hoofdnavigatie
callback

starmix Handboek:
GEVAARLIJKE STOF: STOF

Definitie - Preventie - Veiligheid

Op deze pagina leggen we alles uit wat er over stof te weten valt en hoe we onze gezondheid kunnen beschermen bij het omgaan met deze gevaarlijke stof. 

1. Stof

Stof is de verzamelnaam voor de fijnste vaste deeltjes met een grootte van maximaal 1 mm. Stof ontstaat van nature, bijvoorbeeld door erosie, bloempollen, menselijke/dierlijke huidschilfers, of wordt "geproduceerd", bijvoorbeeld door verbranding (roet), door slijtage (banden, remmen) of de bewerking van vaste stoffen, bijvoorbeeld slijpen, zagen, boren.

Visueel waarneembaar stof of grofstof zijn deeltjes met een grootte van minimaal 10 µm. 

Hoe kleiner de stofdeeltjes, des te gemakkelijker ze kunnen opwervelen en des te langer ze nodig hebben om weer neer te dalen. Fijnstof met <10 µm blijft lange tijd in de ademlucht aanwezig en wordt in toenemende mate in de luchtwegen opgenomen. Longdoordringend fijnstof kan tot in de longblaasjes doordringen. 

Als zweefstof (rook) wordt het stof in de (adem)lucht aangeduid, met een grootte <1 µm. Dit stof zet zich niet meer af, maar zweeft door de Brownse beweging voortdurend in de lucht.

In de Technische Regels voor Gevaarlijke Stoffen wordt stof ingedeeld naar de inhaleerbaarheid ervan. Stof ≤5µm wordt aangeduid als inhaleerbare fractie (E-stof); deze deeltjes zijn zo klein dat ze zeker via de luchtwegen kunnen worden opgenomen. De alveolaire fractie (A-stof) is het deel van het E-stof dat tot in de longblaasjes (alveolen en bronchiolen) kan doordringen; een exacte grootte kan niet worden aangegeven, maar alleen een grootteverdeling afhankelijk van de E-stoffractie.

Stof is altijd aanwezig, stof wordt altijd ingeademd, niet al het stof is gevaarlijk. Tegelijkertijd is stof verantwoordelijk voor talrijke chronisch obstructieve luchtwegaandoeningen. 
Bijkomende gezondheidsrisico's ontstaan wanneer stof bij inademing, inslikken of huidcontact schadelijk is voor de gezondheid.

2. Luchtwegaandoeningen

De longen zijn een natuurlijk „hoogprestatiefilter” dat een groot aantal soorten stof, gevaarlijke stoffen en ziekteverwekkers kan verwerken. Grof stof wordt niet ingeademd, maar al in de neus- en keelholte afgezet. Inadembaar stof wordt door de trilhaartjes in de luchtpijp en de bronchiën gebonden en met slijm „opgehoest” of uitgescheiden. Alveolair stof kan tot in de longblaasjes (alveolen) worden ingeademd en wordt daar door macrofagen (reuzenvreetcellen) omsloten en afgevoerd.


Zoals elk filtersysteem kunnen ook de longen overbelast raken. Het bekendst zijn astma, silicose (stof-, steen- en kolenstoflong) en asbestose (asbeststoflong).


De Engelse afkorting COPD - „chronic obstructive pulmonary disease” - en de Duitse afkorting COB – „chronische obstructieve bronchitis” staan voor een chronische (= zich langzaam ontwikkelende en niet te genezen), obstructieve (= vernauwing van de luchtwegen) bronchitis (= ontsteking van de bronchiën). De belangrijkste oorzaken zijn het frequent inademen van stof, gassen en aerosolen, evenals roken. Door de frequente opname van schadelijke stoffen worden de trilhaartjes van de bronchiën vernietigd, en daarmee ook de filter- en reinigingsfunctie van de longen. Schadelijke stoffen en ziektekiemen bereiken daardoor ongehinderd de longblaasjes en vernietigen deze.


COPD ontstaat langzaam. Wanneer uiteindelijk symptomen (kortademigheid, chronische hoest, ademhalingsgeluiden, …) optreden, is de longfunctie al sterk aangetast. In het gevorderde stadium van de ziekte zijn de luchtwegen zo sterk vernauwd dat een normaal dagelijks leven niet meer mogelijk is en een langzame verstikkingsdood volgt.


Naar schatting krijgt tot 10% van de bevolking COPD. Vooral mensen die worden blootgesteld aan hoge stofconcentraties en rokers worden getroffen.


In cijfers betekent dit: van in totaal 894.000 sterfgevallen per jaar in Duitsland zijn er ca. 66.000 sterfgevallen door fijnstof (bron: European Environment Agency; 11 oktober 2017) en 121.000 sterfgevallen door roken (bron: Duits Centrum voor Kankeronderzoek „Tabakatlas Deutschland 2015”).


Daarnaast kunnen stoffen nog andere gezondheidsrisico's veroorzaken (gevaarlijke stoffen of biologische arbeidsstoffen). Zo worden veel stoffen beschouwd als CMR-stoffen (cancerogeen, mutageen, reprotoxisch = kankerverwekkend, erfgoedveranderend, schadelijk voor de voortplanting); deze schadelijke stoffen kunnen niet alleen via de luchtwegen, maar deels ook via de huid of het spijsverteringsstelsel worden opgenomen.

3. Vakbegrippen

AGW „Grenswaarde op de werkplek“ 
Grenswaarde voor de tijdgewogen gemiddelde concentratie van een stof in de lucht op de werkplek met betrekking tot een gegeven referentieperiode. Deze geeft aan tot welke concentratie van een stof acute of chronische schadelijke effecten op de gezondheid van werknemers in het algemeen niet te verwachten zijn. (GefStoffV) (Oude benaming MAK)

AMR „Arbeidsgeneeskundige regels“
geven de stand van de arbeidsgeneeskunde en andere betrouwbare arbeidsgeneeskundige inzichten weer.

Arbeidsstoffen
biologische arbeidsstoffen, zie biologische agentia

ASR „Technische regels voor arbeidsplaatsen“
concretiseren de vereisten van de verordening inzake arbeidsplaatsen (ArbStättV).

ATE „schatting van acute toxiciteit“
schattingswaarde voor acute toxiciteit: komt overeen met de laagste (geschatte) dosis / aandeel waarbij het betreffende gevaar kan optreden.

ATEX
Richtlijn (Richtlijn 2014/34/EU) voor apparaten en beveiligingssystemen voor gebruik overeenkomstig de bestemming in explosiegevaarlijke gebieden

BAT „Biologische tolerantiewaarde op de werkplek“
oude benaming – nieuwe benaming: BGW

BG „Beroepsvereniging“
uitvoerder van de wettelijke ongevallenverzekering voor ondernemingen uit de particuliere sector en hun werknemers.

BGW „Biologische grenswaarde“
maximaal toelaatbare concentratie van een stof in het bloed van een werknemer waarbij geen gezondheidsschade te verwachten is. (Oude benaming: BAT - Biologische tolerantiewaarde op de werkplek)

Biologische agentia biologische arbeidsstoffen:
micro-organismen (bijv. bacteriën, schimmels en virussen), celculturen en parasieten die bij mensen infecties, allergieën of toxische effecten kunnen veroorzaken.

BioStoffV „Verordening biologische agentia“
verordening inzake veiligheid en gezondheidsbescherming bij werkzaamheden met biologische arbeidsstoffen; doel is de bescherming van werknemers bij werkzaamheden met biologische arbeidsstoffen (biologische agentia).

CAS „Chemical Abstracts Service“
internationale standaard voor de aanduiding van chemische stoffen.

CLP-verordening
Verordening (EG) nr. 1272/2008 betreffende de indeling, etikettering en verpakking van stoffen en mengsels.

CMR-stof „kankerverwekkend, mutageen, reprotoxisch“
stoffen die kankerverwekkend, mutageen of schadelijk voor de voortplanting zijn; voor CMR-stoffen bestaat geen AGW.

Deflagratie
explosie langzamer dan de geluidssnelheid, veroorzaakt door de uitzettende gassen die bij een verbrandingsproces ontstaan.

Detonatie
explosie met supersonische snelheid die gekoppeld is aan een schokgolf / detonatiegolf.

DGUV „Duitse wettelijke ongevallenverzekering“ koepelorganisatie van de beroepsverenigingen en ongevallenfondsen.

DIN „Duits Instituut voor Normalisatie“
Duitse standaard voor materiële en immateriële objecten, gebaseerd op betrouwbare inzichten uit wetenschap, techniek en ervaring.

ELW „Blootstellingsrichtwaarde“
meetwaarde voor een groep stoffen waarbij geen gevaar te verwachten is; kan ook voor stoffen zonder AGW worden opgegeven; wordt de ELW overschreden, dan moeten de AGW's van de afzonderlijke stoffen in acht worden genomen.

Emissie
afgeven, uitzenden, „naar buiten sturen“. Hier gebruikt in de zin van het vrijkomen van schadelijke stoffen.

EN „Europese norm“
normen die standaarden voor materiële en immateriële objecten in de EU vastleggen.

Endotherm
energie moet voor een reactie worden toegevoerd.

ERB Blootstelling-risicorelatie
statistische waarschijnlijkheid van het optreden van kanker bij inhalatoire opname tijdens werkzaamheden met kankerverwekkende stoffen. Acceptatierisico (geaccepteerd gevaar) ≤ 4:10.000; tolerantierisico ≤ 4:1.000; niet-tolereerbaar risico > 4:1.000

Exotherm
energie komt bij een reactie vrij.

Explosie
plotseling vrijkomen van grote hoeveelheden energie, in het algemeen in de vorm van temperatuur-, druk- en bewegingsenergie.

Explosiegebied
is het concentratiebereik van een brandbare stof in de lucht waarin een explosie kan optreden.

Blootstelling
Latijn voor „blootstelling“; hier gebruikt in de zin van het vrijkomen van een stof of contact van een stof met het organisme.

Vlampunt
laagste temperatuur waarbij een vloeistof onder normale omstandigheden een ontvlambaar damp-luchtmengsel kan vormen.

GefStoffV „Verordening gevaarlijke stoffen“
verordening ter bescherming tegen gevaarlijke stoffen; doel is de bescherming van mens en milieu tegen door stoffen veroorzaakte schade.

GHS „Wereldwijd geharmoniseerd systeem voor de indeling, etikettering en verpakking van chemicaliën”
internationaal geldig systeem voor de indeling & etikettering van chemicaliën.

IEC „Internationale Elektrotechnische Commissie“
internationale normalisatieorganisatie op het gebied van elektronica en elektrotechniek.

IFA „Instituut voor arbeidsbescherming“
onderzoeks-, advies- en testinstituut van de DGUV.

Inhalatoir
inademen van vaste, vloeibare of gasvormige stoffen. Hier in verband met inhalatoir gevaar, het inademen van gevaarlijke stoffen.

Immissie
inbreng, plaatsing, ontvangen. Hier gebruikt in de zin van het binnendringen van gevaarlijke stoffen in de schone zone.

ISO „Internationale Organisatie voor Normalisatie“
internationale normalisatieorganisatie voor materiële en immateriële objecten.

Cavitatie
vorming en implosie van dampbellen

Contaminatie
aanwezigheid van gevaarlijke stoffen of biologische arbeidsstoffen boven een voor de gezondheid onbedenkelijke basisbelasting. (Secundaire contaminatie = het verder verspreiden van de contaminatie naar tot dusver niet-gecontamineerde gebieden)

Kritische temperatuur
waarbij de faseovergang (verandering van aggregatietoestand) van een stof optreedt.

LD/LC „Letale dosis / letale concentratie“
dosis of concentratie van een stof of straling die voor bepaalde levende wezens letaal = dodelijk werkt. Er wordt een gemiddelde waarde van het effect binnen een populatie opgegeven (bijv. LD50 rat = dosis die voor 50% van de proefdieren dodelijk is); daarnaast kunnen gegevens over de wijze van toediening of de werkingsduur worden vermeld.

MAK „Maximale werkplekconcentratie“
maximaal toelaatbare concentratie van een stof in de ademlucht op de werkplek. Nieuwe benaming AGW

Normale omstandigheden
(lucht)temperatuur: ca. 20°C en (lucht)druk: ca. 101,3 kPa

PSA „Persoonlijke beschermingsmiddelen“
individuele uitrusting ter voorkoming van verwondingen en (gezondheids)schade.

RAB „Regels voor arbeidsbescherming op bouwplaatsen“
concretiseringen van wettelijke voorschriften inzake arbeidsbescherming voor veilige en gezonde arbeidsomstandigheden op bouwplaatsen.

REACH „Registratie, beoordeling, autorisatie en beperking van chemicaliën”
Europese verordening inzake registratie, beoordeling, autorisatie en beperking van chemicaliën

Zwart-witscheiding
technische en / of organisatorische afbakeningen tussen gecontamineerde en niet-gecontamineerde gebieden.

Substitutie
vervangen. Hier gebruikt in de context van: een gevaarlijke stof vervangen door een ongevaarlijke stof.

TR… „Technische regel“
aanbevelingen en technische voorstellen voor de naleving van wetten en voorschriften, bijv.: TRGS Technische regel voor gevaarlijke stoffen, TRBA Technische regel voor biologische arbeidsstoffen

VDI-richtlijnen (regels van de „Vereniging van Duitse Ingenieurs“)
„maatstaf voor een correcte technische werkwijze“, aanbeveling voor een werkwijze volgens de stand van de techniek.

4. Stofzuigers

4.1 Basisbegrippen

4.1.1 Onderdruk

Onderdruk („negatief drukverschil“) is het verschil tussen de omgevingsdruk en de lagere druk in een reservoir. Bij stofzuigers ontstaat de onderdruk door het voortdurende transport van lucht uit het reservoir en de tegenwerking van de omgevingslucht die het reservoir binnenstroomt (drukvereffening = zuigwerking). Deze drukvereffening wordt gebruikt voor het opnemen („optillen“) van zuigmateriaal. 

Hoe zwaarder het zuigmateriaal of hoe groter het hoogteverschil is, des te hoger moet de onderdruk zijn. 

Hoe hoger de onderdruk, des te sterker „zuigt“ het accessoire zich vast aan de onderdruk. 

Vermelding in: 

Millibar -> Kilopascal -> Meter waterkolom 

100 mbar = 10 kPa = 1,0197 mWs 

Let op: De onderdruk geeft enerzijds een indicatie van het hoogteverschil waarover het zuigmateriaal kan worden opgenomen (waarbij bij 100 mbar ongeveer uit een diepte van 1 m kan worden gezogen) en kan niet „oneindig“ worden verhoogd – het theoretische maximum ligt bij 1 bar.

4.1.2 Volumestroom - Luchtsnelheid

Volumestroom (ook luchthoeveelheid) is de aanduiding van het volume van de getransporteerde lucht (in liter, m³, …) gedurende een bepaalde periode (in seconden, minuten, uren). Door de getransporteerde lucht wordt het door de onderdruk opgenomen opzuigmateriaal getransporteerd. 

Aanduiding in: 

Liter/seconde -> Liter/minuut -> m³/uur
1 l/s = 60 l/min = 3,6 m³/h 

Voor het transport van het opzuigmateriaal is echter de luchtsnelheid (in meter per seconde) bepalend, dus de volumestroom gedeeld door de (slang-)diameter. 

 Licht opzuigmateriaal kan met een lage luchtsnelheid in de slang worden getransporteerd. Bij zwaar opzuigmateriaal (grof zand, metaalstof enz.) zijn hoge luchtsnelheden nodig. 

De luchtsnelheid kan worden beïnvloed via het turbinevermogen en / of de gekozen slangdiameter. 

Aanduiding in:
Meter/seconde = m/s 

Bij stofzuigers van stofklasse M of H moet de minimale luchtsnelheid in de zuigslang ten minste 20 m/s bedragen! Wanneer deze luchtsnelheid (na het filter) wordt onderschreden, moet de stofzuiger een akoestisch of optisch alarm geven. Als aansluiting van accessoires (zuigslangen) met verschillende diameters mogelijk is, moet op het apparaat een instelmogelijkheid (voorkeuzeschakelaar) aanwezig zijn die ervoor zorgt dat de waarschuwingsinrichting bij de desbetreffende gebruikte slangdiameter reageert wanneer de 20 m/s wordt onderschreden.

4.2 Aandrijftypen

4.2.1 Motor-turbine-eenheden

Lichte wisselstroommotoren (zelden draaistroommotoren) die een een- of meertraps turbine aandrijven om de volumestroom te genereren. Om de volumestroom te verhogen, kunnen meerdere motor-turbines worden ingebouwd. Stofzuigers met motor-turbine-eenheden zijn meestal verplaatsbare stofafzuigers (lichte, mobiele stofzuigers) met een volumestroom tot ca. 60 - 75 l/s per motor (normaliter apparaten met één tot drie motoren). 

 Motoren met koolborstels zijn voordelig, maar veroorzaken vonkvorming (niet geschikt voor brandbare stoffen, voor gebruik in explosiegevaarlijke atmosferen of in ESD-beschermde ruimten) en slijtage (niet geschikt voor cleanrooms of hygiënegebieden). Koolborstelmotoren hebben ongeveer 200-1.000 bedrijfsuren totdat de koolborstels versleten zijn (en bij niet alle motoren kunnen de koolborstels worden vervangen). 

 Magneetrotoren, EC-motoren zijn elektronisch gecommuteerde (borstelloze) motoren (en aanzienlijk duurder dan koolborstelmotoren); hierbij ontstaan noch vonkvorming noch slijtage. Deze motoren worden meestal ingebouwd in explosieveilige apparaten, apparaten voor gebruik in ESD-ruimten of voor gebruik in cleanrooms. Deze motoren zijn theoretisch slijtagevrij. 

Koeling van de motoren: 

  • Bypasskoeling: koel- en werklucht van de stofzuiger zijn gescheiden; de koeling van de turbine vindt plaats door middel van omgevingslucht en is onafhankelijk van de verzadiging van het filter 
  • Doorstroomkoeling: de koeling van de turbine vindt plaats door middel van de gereinigde werklucht van de stofzuiger; bij verzadiging van het filter neemt de koellucht af!

4.2.2 Zijkanaalcompressor

De zijkanaalcompressor zuigt de lucht aan via een snel roterend schoepenwiel, door middelpuntvliedende kracht wordt de lucht gecomprimeerd en door de terugstroming via het zijkanaal wordt de luchtstroom nogmaals verhoogd. Daarmee zijn (theoretisch) elke volumestroom en slijtagevrije werking mogelijk. Vanwege hun grootte en opgenomen vermogen (draaistroom) zijn zuigers met zijkanaalcompressor grotere industriële stofzuigers met een volumestroom > 80 l/s.

4.2.3 Persluchtaangedreven turbines

De werking van de zuigturbines op perslucht is eveneens geschikt voor een vrijwel slijtagevrije aandrijving van de zuiger, alsmede voor gebruik in explosieveilige apparaten. De volumestroom wordt beperkt door de beschikbare perslucht

4.3 Filter

De hier gebruikte begrippen dienen (gedeeltelijk) niet als technische termen te worden opgevat, maar zijn uitsluitend bedoeld ter toelichting van de verschillende werkingswijzen!

4.3.1 Filtermateriaal

Dieptefilter („verzadigingsfilter“): aangezogen stofdeeltjes dringen het filtermateriaal binnen en worden door het filtermateriaal vastgehouden – het filter „verzadigt“. 

 Voordeel: fijne stofdeeltjes worden in het filter gebonden 

 Nadeel: kortere levensduur van het filter 

Oppervlaktefilter („aanhechtingsfilter“): aangezogen stofdeeltjes hechten zich aan het filtermateriaal – de aangehechte filters kunnen door middel van filterreiniging worden gereinigd.

 Voordeel: langere levensduur van het filter 

 Nadeel: fijne stofdeeltjes worden niet gebonden 

 In de praktijk is elk filter een combinatie van beide, waarbij telkens het „verzadigings- of aanhechtingsgedeelte“ overheerst. 

Glasvezel-cellulosefilters („papierfilters“, „glasvezelfilters“) zijn overwegend verzadigingsfilters – fijne stofdeeltjes worden door het filter vastgehouden / grove stofdeeltjes hechten zich aan het filteroppervlak. Dergelijke filters zijn zinvol en worden toegepast bij stofzuigers van stofklasse H (CMR-stoffen, biologische agentia …). 

 PTFE-, PET-, teflon-, kunststoffilters… zijn overwegend aanhechtingsfilters, slechts een (kleiner) deel van het fijne stof dringt het filtermateriaal binnen. Een ander voordeel is de bestendigheid tegen vocht; de filters kunnen bij natzuigen in het apparaat blijven of worden uitgespoeld (vóór opnieuw zuigen moeten de filters uiteraard worden gedroogd!). Toepassing is zinvol bij ongevaarlijke (stofklasse L) en gezondheidsgevaarlijke (stofklasse M) stoffen - of als (reinigbaar) voorfilter met een hoofd-(na)filter van stofklasse H. 

 Een filter met een onbeperkte levensduur is ook bij zeer effectieve filterreiniging niet mogelijk; daarom moeten filters ten minste eenmaal per jaar worden vervangen.

4.3.2 Filtermateriaal

Een filterreiniging is inmiddels standaard bij de meeste stofzuigers, om de levensduur van het filter te verlengen en zo lang mogelijk zonder werkonderbrekingen te kunnen werken. 

Handmatige reinigingen kunnen indien nodig, maar meestal alleen tijdens werkonderbrekingen, worden bediend. Reiniging kan plaatsvinden: 

  •  mechanisch door afstrijken ("hark") 
  • mechanisch door het filter te schudden 

door middel van het luchtomkeerprincipe. Daarbij wordt door (meermalig) indrukken van een knop een ventiel geopend en blaast de instromende omgevingslucht het filter schoon; hiervoor moet eerst een onderdruk worden gecreëerd (bijv. door de stofzuiger af te sluiten, bijv. door de handgreepbuis dicht te houden). 

Automatische reinigingen, hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen: 

  • Elektromagnetische schudfunctie die de hoofdfilters effectief afschudt, hetzij vraaggestuurd door middel van differentiaaldrukmeting, hetzij wanneer een vooraf ingestelde onderdrukwaarde wordt onderschreden tijdens de volgende werkpauze, zodat het stof terug in de container valt.
Voordelen
Nadelen
  • Effectieve reiniging, ook van problematische stoffen die bovendien hygroscopisch zijn, bijv. bij het schuren van gipskartonplaten
  • Ingeschoten stofdeeltjes blijven in het filter gebonden. Bijzonder relevant wanneer het om gezondheidsgevaarlijke stoffen gaat
  • De intensiteit (energie) van de schudfunctie (tot 300 maal de zwaartekrachtversnelling g) kan enerzijds doelgericht worden ingesteld en wordt anderzijds onafhankelijk van de vulgraad van de container door middel van magnetische kracht constant gehouden.
  • Complexere constructie met een groter aantal onderdelen.

  • Luchtomkeerprincipe waarbij een ventiel hetzij puur tijdgestuurd (bijv. elke 15 sec.), hetzij vraaggestuurd wordt geopend, zodat de instromende omgevingslucht, die het vacuüm in de container wil compenseren, het filter doorspoelt en van stof ontdoet.

Voordelen
Nadelen
  • Werkt goed bij probleemloze stoffen die niet sterk hechten
  • Zeer compacte constructie met een gering aantal onderdelen mogelijk
  • Als er slechts één hoofdfilter is ingebouwd, wordt de zuigstroom tijdens de reiniging onderbroken
  • Bij het doorblazen wordt het filtermateriaal aangetast
  • Bij een steeds voller wordende container neemt de effectiviteit af, omdat het beschikbare vacuüm in de container, dat de energie van de luchtstroom bepaalt, kleiner wordt resp. sterk afneemt
  • Bij het inschieten van de lucht ontstaat er overdruk in de container en wordt stof weer uitgeblazen door spleten tussen de kop en de container. Problematisch wanneer gezondheidsgevaarlijke stoffen zijn opgezogen.

  • Perslucht: Het filter wordt gereinigd met perslucht, vergelijkbaar met luchtomkeer, maar met nog hogere luchtsnelheden en drukverschillen. De effectiviteit van de filterreiniging neemt niet meer af met de vulgraad van de container.

4.3.3 Wegwerpstofopvangcontainers

Opgezogen stof mag niet worden uitgeschud of overgegoten; bij stofklassen M & H, evenals bij brandbare / explosieve stoffen, is dit verboden. Wegwerpstofopvangcontainers dienen voor een stofarme (idealiter stofvrije) afvoer van het opgezogen materiaal. 

Filterzakken: vrijwel volledig gesloten zak van papier of vliesmateriaal, waar de zuigluchtstroom doorheen wordt geleid om de grovere bestanddelen van het stof af te scheiden – dus eerder een grofvuilfilter. Een volledige vulling van de filterzak is (om technische redenen) niet mogelijk – idealiter bedraagt de vulling max. 2/3 van het volume. Verwijdering is stofarm mogelijk!

Voordeel
Nadelen
  • Minder belasting van het filtermateriaal met (grof)stof
  • Tijdens het zuigen vormt zich aan het oppervlak een stoflaag die de prestaties van de afzuiging vermindert
  • de filterzak kan barsten
  • ongeschikt bij minerale stoffen.


Afvoerzakken, -containers…: aan de zijde van het filtermateriaal een open zak of container van lucht- en stofondoorlatend materiaal (meestal PE-kunststof) – vergelijkbaar met een vuilniszak bij het verwijderen van het opgezogen materiaal. Afhankelijk van de constructie van de stofzuiger is een volledige vulling (eventueel zelfs overvulling) van de afvoerzak mogelijk. Verwijdering is stofarm mogelijk.

Voordeel
Nadeel
  • na het sluiten van de zak kan deze stofvrij worden afgevoerd
  • meestal een open systeem, waardoor het filtermateriaal meer wordt belast met grofstof

Longopac, EasyPac: Werking zoals bij het afvoerzak- / -containersysteem, maar afzonderlijke stofdichte verpakkingseenheden (Longopac) of het volledige opgezogen materiaal (EasyPac) kunnen stofvrij worden verwijderd.

Voordeel
Nadeel
  • stofvrije afvoer mogelijk
-

4.4 Verschil tussen stofklassen en zwevendestoffilterklassen

Stofklassen (L; M; H) gelden voor stofzuigers (hoog aantal deeltjes, hoge luchtsnelheden, „kleine” filters)!

Filterklassen (EPA; HEPA; ULPA) gelden voor zwevende stoffen (laag aantal deeltjes, lage luchtsnelheden, „grote” filters)! 

Een filter kan een test voor de stofklasse (volgens DIN EN 60335-2-69) en de filterklasse (volgens DIN EN 1822) hebben, indien het volgens beide normen is getest. Maar de inbouw van een filter dat uitsluitend op EPA, HEPA of ULPA is getest in een stofzuiger, maakt deze nog geen veiligheidsstofzuiger of stofzuiger voor gevaarlijke stoffen.

Stofklasse
Zwevendestofklasse 
NormDIN EN 60335-2-69 DIN EN 1822
ToepassingsgebiedStofzuigers, stofafzuigers (onderdrukhandhavingsapparaten, veegzuigmachines) Zwevendestof- en deeltjesfilters op het gebied van ruimte- en procesluchttechniek
KlassenL – gering gevaar
  • ≥99% afscheidingsgraad

M – stoffen die schadelijk zijn voor de gezondheid
  •  ≥99,9% afscheidingsgraad

H – kankerverwekkende stoffen
  • ≥99,995% afscheidingsgraad
Deeltjesfilters (EPA)
  • E10 >85% (afscheidingsgraad)
  • E11 >95%
  • E12 >99,5%

Zwevendestoffilters (HEPA)
  • H13 >99,95% (afscheidingsgraad)
  • H14 >99,995%

Hoogrendementszwevendestoffilters (ULPA-medische techniek)
  • U15 >99,9995%
  • U16 >99,99995%
  • U17>99,999995%
TestTest van het filterelement: test met oliedeeltjes of zoutdeeltjes (NaCl), waarbij 90% van de deeltjes <2µm is

Test van de gemonteerde machine bij stofklasse M & H: test met kalksteenstof 10% <1µm; 22% <2µm; 75% <5µm

Test van de barstbestendigheid van het filter (belasting van het filteroppervlak)

 Test met „stoffeerdersnagels”
Lekkagetest van de afscheidingsgraad voor een deeltjesgrootte van 0,3 µm tot 0,5 µm (met vloeibaar of vast testaerosol)

4.5 Soorten zuigers

4.5.1 Vloeistofzuigers

Machines uitsluitend voor het opzuigen van vloeistoffen (water, olie…). Geen filtratie van eventueel tijdens het opzuigen ontstane aerosolen of bij het opzuigen van droog stof. 

Bij de keuze van de apparaten moet erop worden gelet dat deze zijn uitgerust met een uitschakel- of afsluitvoorziening bij het bereiken van het maximale vloeistofniveau; bij schuimvorming werken deze voorzieningen meestal niet (mogelijke optie: antischuimmiddel gebruiken). 

 Doeltreffend is een mogelijkheid om het apparaat te legen, zoals bijvoorbeeld een afvoerslang, vuilwaterpomp, omkeerschuif…


4.5.2 Droogzuigers

Machines uitsluitend voor het opzuigen van deeltjes. Bij commercieel gebruik moeten apparaten volgens de norm IEC / DIN EN 60335-2-69 worden gebruikt. Deze norm legt ook de eisen vast voor de apparaten volgens de stofklassen L, M en H.


4.5.3 Nat-droogzuigers

Machines die geschikt zijn voor het opzuigen van vloeistoffen EN stoffen; deze apparaten moeten dus ook voldoen aan de eisen voor beide media!


4.5.4 Stofzuigers / industriële stofzuigers

Machine voor het opzuigen van reeds neergeslagen stoffen. Bij commercieel gebruik worden deze apparaten aangeduid als „industriële stofzuigers“ (IS) en moeten zij voldoen aan de norm IEC / DIN EN 60335-2-69.


4.5.5 Stofafzuigers / EOB

Machines voor de afzuiging van stofproducerende machines. Mobiele stofafzuigers worden aangeduid als „stofafzuigers van verplaatsbare constructie“ (EOB) en moeten voldoen aan de norm IEC / DIN EN 60335-2-69.


4.5.6 Voorafscheiders

Bij grote hoeveelheden stof dienen voorafscheiders voor het opvangen van het grootste deel van het stof. De voorafscheiders worden aangedreven door middel van een zuiger en scheiden (afhankelijk van constructie, werking en stofgrootte) tot 99% van het op te zuigen stof vóór de zuiger af. 

 Aan de eisen betreffende gezondheidsrisico's moet via de zuiger worden voldaan.


4.5.7 Luchtreinigers / onderdrukhandhavingsapparaten

Machines voor het opnemen en uitfilteren van zwevend stof en voor luchtzuivering. Luchtreinigers hoeven niet type- of constructiegecontroleerd te zijn volgens de norm IEC / DIN EN 60335-2-69, maar moeten wel voldoen aan DGUV-grondslag 309-012. 

Eisen aan de luchtreinigers: 

  •  Hoofdfilter van getest filtermateriaal van stofklasse M of H (H13 of H14 – let op de barstbestendigheid!) 
  • Controle van de luchtdichte inbouw van het filter en het bereiken van de filtratiegraad (DOP-TEST) 
  • Aanduiding bij onderschrijding van het minimale luchtvolume 
  • Vermelding van de maximale ruimteoppervlakte die kan worden afgezogen of van het luchtdebiet 



zijn luchtreinigers die bovendien geschikt zijn om door het afzuigen van lucht uit een afgesloten ruimte een onderdruk in deze ruimte te waarborgen.

4.6 Opzuigen van gezondheidsgevaarlijke stoffen

4.6.1 Stofklassen

Door de wereldwijde norm IEC 60335-2-69 en de Europese tegenhanger DIN EN 60335-2-69 zijn drie stofklassen gedefinieerd voor stofzuigers en stofafzuigers voor commercieel gebruik. 

 Daarnaast moeten de machines aan aanvullende eisen voldoen bij het opzuigen van brandbare stoffen, gebruik in een explosiegevaarlijke atmosfeer en bij asbest (volgens TRGS 519). 

 a) Stofklasse L 

(low = gering gevaar) 


 Voor het afscheiden van stoffen met een blootstellingsgrenswaarde groter dan 1 mg/m³

 = „ongevaarlijke“ stoffen (bijv. huishoudstof, aarde, gips). 


 Eisen: 

Doorlaatgraad < 1% / afscheidingsgraad >99%
Filteroppervlaktebelasting: 500 m³ x m-² x h-1 


Markering: 

 iPulse L-1635 Basic 
iPulse L-1635 Top
ISC L-1625
ISC L-1625 Top
ISC L-1650 Top 


b) Stofklasse M
(medium = inclusief gezondheidsgevaarlijke stoffen) 


 Voor het afscheiden van stoffen met een blootstellingsgrenswaarde van ten minste groter dan 0,1 mg/m³

 = gezondheidsgevaarlijke stoffen (bijv. slijp- en zaagstof van hout, lakken, cement). 

Eisen: 

  • Doorlaatgraad < 0,1% / afscheidingsgraad >99,9%
  • Filteroppervlaktebelasting: 200 m³ x m-² x h-1
  • Afsluitmogelijkheid tegen onbedoelde vrijkoming van stof 

Markering:

iPulse M-1635 Safe
iPulse M-1635 Safe Plus
ISC M-1625 Safe 

c) Stofklasse H 

(high = inclusief kankerverwekkende stoffen en ziekteverwekkers)

Voor het afscheiden van stoffen met alle blootstellingsgrenswaarden, inclusief kankerverwekkende en ziekteverwekkende stoffen (bijv. lood, kwarts, schimmel). 

 Eisen: 

  • Doorlaatgraad < 0,005% / afscheidingsgraad >99,995% 
  • Filteroppervlaktebelasting: 200 m³ x m-² x h-1 
  • Afsluitmogelijkheid tegen onbedoelde vrijkoming van stof
  • Hoofdfilter mag alleen met gereedschap vervangbaar zijn 


Markering: 

 iPulse H-1635 Safe Plus 


d) Aanvullende eis Asbest 

Goedkeuring van de zuiger volgens stofklasse H met ten minste de volgende aanvullende

 eisen:

  • Tot 1.200 W hoofdfilter stofklasse H 
  • Vanaf 1.200 W reinigbaar voorfilter stofklasse M en hoofdfilter stofklasse H 
  • Vanaf 1.200 W aansluiting voor een afvoerluchtslang naar buiten (onder 1.200 W wordt deze aanbevolen) 
  • vormvaste stofopvangvoorziening 


Markering: 

iPulse H-1235 Asbest Safe Plus 

Stofklasse M voldoet daarmee ook aan de eisen van stofklasse L. 

Stofklasse H voldoet daarmee ook aan de eisen van stofklassen M en L. 

Stofklasse H+Asbest voldoet daarmee ook aan de eisen van stofklassen H, M en L. 

MAAR: Alleen door de inbouw van een M- of H-filter (bijv. in een stofklasse L-zuiger) voldoet geen enkel apparaat aan de eisen van de betreffende hogere stofklasse!


4.6.2 Test op stofklasse

Stofafzuigers en industriële stofzuigers moeten volgens de norm DIN EN 60335-2-69 type- of modelgekeurd zijn. Deze test moet door een onafhankelijk testinstituut (bijv. IFA – Instituut voor Arbeidsveiligheid; SLG; TÜV Süd) worden uitgevoerd en door een testcertificaat worden aangetoond (model- of typekeuring). 

 a) Filtertest 

  • Stofklassen L en M: Test van het filtermateriaal met een teststof in een concentratie van 200mg/m³ - 90% van de teststof moet een deeltjesdiameter tussen 0,2µm en 2µm hebben. 
  • Stofklasse L: doorlaatgraad filtermateriaal < 1% 
  • Stofklasse M: doorlaatgraad filtermateriaal < 0,1% 
  • Stofklasse H: test van het hoofdfilterelement met een testaerosol (bijv. DOP-dispersieoliepartikels) in een concentratie tussen 10mg/m³ en 200mg/m³ - 90% moet een diameter onder 1µm hebben. 
  • Stofklasse H: doorlaatgraad hoofdfilterelement < 0,005% 


b) Apparaattest 

  • Bij stofklasse M en H moet het gemonteerde complete apparaat worden getest (aanvullend op de filtertest). 
  • Test met kalksteenstof (korrelgrootteverdeling: 10% < 1µm, 22% < 2µm, 75% < 5µm) en in een concentratie van ten minste 5g/m³ op onderschrijding van de voorgeschreven doorlaatgraad (M < 0,1%; H < 0,005%), 
  • Barststerkte van het hoofdfilter bij overvulling en impulswerking, 
  • Een filterreiniging mag de filterwerking niet nadelig beïnvloeden (de doorlaatgraad niet verhogen), 
  • Opzuigen van stoffeerdersnagels, waarbij het filterelement niet beschadigd mag raken, 
  • Een filterreiniging moet de vereiste zuigcapaciteit herstellen (min. 20% groter dan de minimale luchthoeveelheid), 
  • De machines moeten zijn uitgerust met een indicatie (akoestisch of visueel) of een uitschakeling van de aangesloten, stofproducerende machine bij onderschrijding van de minimale luchthoeveelheid van 20m/s in de zuigslang of buis (grootst bruikbare diameter), 
  • als verschillende diameters een instelling van de stroomsnelheid vereisen, moet dit zonder gereedschap mogelijk zijn 
  • Machines moeten zijn uitgerust met een wegwerpstofopvangbak die een zo stofarm mogelijke verwijdering van het opgezogen materiaal mogelijk maakt

4.7 Vereisten voor gebruik in een explosieve atmosfeer

Er is sprake van een explosieve atmosfeer wanneer de volgende voorwaarden gelijktijdig zijn vervuld: brandbaar of explosief stof, vloeistof of gas, verdeeld met voldoende zuurstof (lucht), aanwezigheid van een ontstekingsbron. Als een van deze voorwaarden ontbreekt, kan ervan worden uitgegaan dat er geen explosieve atmosfeer aanwezig is. Brandbare stoffen zijn deeltjes met een grootte kleiner dan < 1 mm, die in de lucht door middel van een ontstekingsbron tot een explosie kunnen leiden. Brandbare en explosieve stoffen zijn opgenomen in de GESTIS-Staub-Ex-database (http://staubex.ifa.dguv.de) en ingedeeld in explosiviteit/stofexplosieklasse: 


Stofexplosieklasse
KST in bar x m x m/s
St 10 tot 200 bar x m x m-1
St 2200 tot 300 bar x m x m-1
St 3300 bar x m x m-1

Stofzuigers die worden gebruikt in gebieden met een explosieve atmosfeer of voor het opzuigen van brandbare stoffen, moeten voldoen aan de eisen van de ATEX-productrichtlijn 2014/34/EU. Wanneer apparaten worden gebruikt in gebieden met een explosieve atmosfeer, mogen uitsluitend geschikte machines worden ingezet. De eisen zijn vastgelegd in de ATEX-richtlijn (Richtlijn 2014/34/EU). Minimumvoorschriften voor de bescherming van werknemers die gevaar kunnen lopen door een explosieve atmosfeer, zijn vastgelegd in de ATEX-bedrijfsrichtlijn (Richtlijn 1999/92/EG), geïmplementeerd door de verordening inzake bedrijfsveiligheid (BetrSichV). Apparaten en beveiligingssystemen moeten voldoen aan de ATEX-productrichtlijn (Richtlijn 74/9/EG). In Duitsland geïmplementeerd door de „Elfde verordening inzake de productveiligheidswet“ (verordening inzake explosiebeveiligingsproducten - 11. ProdSV).

4.7.1 Indeling in apparaatgroepen

Apparaatgroep I: 

 Apparaten voor gebruik in mijnen - ondergrondse bedrijven, evenals de bovengrondse installaties daarvan, die gevaar kunnen lopen door mijngas en / of brandbare stoffen.


Categorie
M1Zeer hoge veiligheid 
De veiligheid moet gewaarborgd zijn bij het optreden van twee gelijktijdige, onafhankelijke fouten
M2 Hoge veiligheid
Uitschakeling bij explosieve atmosfeer


Apparaatgroep II: 

 Apparaten voor gebruik in alle overige gebieden die gevaar kunnen lopen door een explosieve stof- of gasatmosfeer.

Categorie
ATEX-zone
Veiligheid
1Zone 0 / 20Zeer hoge veiligheid 
De veiligheid moet gewaarborgd zijn bij het optreden van twee gelijktijdige, onafhankelijke fouten.
2Zone 1 / 21Hoge veiligheid
De veiligheid moet gewaarborgd zijn bij het optreden van één fout
3Zone 2 / 22Normale veiligheid


4.7.2 Indeling ATEX-zones 

Explosiegevaarlijke gebieden zijn gebieden waar een explosieve atmosfeer aanwezig is. De werkgever moet deze gebieden aan zones toewijzen (risicobeoordeling):

Stofgroep
ATEX-zone
Explosiegevaar

0voortdurend, frequent, gedurende langere tijd
Gas (G)
Damp; aerosol; nevel
1incidenteel (bij normaal gebruik)
2zelden of kortstondig

20
Voortdurend, frequent, gedurende langere tijd
Stof (D)21incidenteel (bij normaal gebruik)
22zelden of kortstondig

Vloeistoffen met een vlampunt <55°C worden beschouwd als brandbaar gas (DIN EN 60335-2-69 Pkt.1). Bij het ontstaan van brandbare aerosolen worden deze eveneens als gas beschouwd.


Fundamentele veiligheidseisen: 

  • Primaire explosiebeveiliging: vermijden of beperken van de vorming van een explosieve atmosfeer (ventilatie; inertisering; substitutie …) 
  • Secundaire explosiebeveiliging: vermijden van ontstekingsbronnen (gebruik van apparaten overeenkomstig ATEX-apparaatgroepen; …) 
  • Tertiaire explosiebeveiliging: beperking van de gevolgen van een eventuele explosie (constructieve explosiebeveiliging)

4.7.3 Markering van explosieveilige apparaten 

Elk apparaat moet duidelijk gemarkeerd zijn met gegevens over fabrikant / handelsnaam / merk, apparaataanduiding, CE-markering. Daarnaast de exacte markering voor het gebruik:

1. Elk apparaat moet voorzien zijn van de explosiebeveiligingsmarkering: 

 2. Apparaatgroep

I
Mijnbouw
IIalle andere gebieden

3. Apparaatcategorie voor apparaten van apparaatgroep II
Gas:
1G
ATEX-zone 0
2GATEX-zone 1
3GATEX-zone 2

Stof:
1D
ATEX-zone 20
2DATEX-zone 21
3DATEX-zone 22

4. Explosiebeveiliging "Ex":
i
Intrinsieke veiligheid (ia voor zone 0; ib voor zone 1 & 2)
ddrukvaste behuizing
everhoogde veiligheid
poverdrukbehuizing
oolie-onderdompeling
minkapseling
qzandinkapseling2
nontstekingsbeveiligingswijze zone 2 (nA niet-vonkend; nC beschermde contacten; nR behuizingen met beperkte ademing; nL energiebegrensd; nP vereenvoudigde overdrukbehuizing)
sspeciale beveiliging

pD
overdrukbehuizing
iDintrinsieke veiligheid
mDinkapseling
tDbescherming door behuizing

5. Temperatuurklasse of oppervlaktetemperatuur

T1
Temperatuurklasse ≤ 450°C
T2Temperatuurklasse ≤ 300°C
T3Temperatuurklasse ≤ 200°C
T4Temperatuurklasse ≤ 135°C
T5Temperatuurklasse ≤ 100°C
T6Temperatuurklasse ≤ 85°C

...°C
Oppervlaktetemperatuur

6. Beschermingsgraad volgens IP (geschiktheid van elektrische bedrijfsmiddelen tegen potentiële gevaren volgens DIN EN 6029). 

 Eerste cijfer: bescherming tegen vreemde voorwerpen

0
geen bescherming
1Bescherming tegen vreemde voorwerpen ≥50mm
2Bescherming tegen vreemde voorwerpen ≥12,5mm
3Bescherming tegen vreemde voorwerpen ≥2,5mm
4Bescherming tegen vreemde voorwerpen ≥1mm
5Bescherming tegen stof
6stofdicht

Tweede cijfer: bescherming tegen water

0
geen bescherming
1Bescherming tegen druppelend water
2Bescherming tegen druppelend water bij een behuizingshelling tot 15°
3Bescherming tegen vallend sproeiwater vanuit een hoek tot 60°
4Bescherming tegen spatwater uit alle richtingen
5Bescherming tegen waterstralen
6Bescherming tegen krachtige waterstralen
7Bescherming tegen tijdelijk onderdompelen
8Bescherming tegen permanent onderdompelen

Als een cijfer niet kan worden aangegeven, wordt dit vervangen door een „X“ (bijv. IP X4).

4.7.3 Markering van explosieveilige apparaten 

Stofzuigers en stofafscheiders die worden ingezet voor het opzuigen van brandbare stoffen en buiten een ATEX-zone of maximaal in ATEX-zone 22 worden gebruikt, moeten voldoen aan constructietype 22 en stofklasse L, M of H. 

 Uitgezonderd zijn machines die uitsluitend dienen voor het opzuigen van houtstof, een nominaal vermogen van maximaal 1.200 W hebben en waarvan het volume van de stofcontainer maximaal 50 dm³ (=50 liter) bedraagt. 

 Markering: 

4.8 ESD-stofzuigers

In ESD-beveiligde gebieden mogen geen elektrostatische ontladingen ontstaan! 

Stofzuigers voor gebruik in ESD-beveiligde gebieden moeten aan de volgende eisen voldoen (DIN EN 60335-2-69 bijlage DD): 

  • Afleidingsweerstand van het gehele apparaat ≤ 1MΩ 
  • Geen opwekking van elektrostatische lading 
  • Stofklasse L, M of H 
  • Beschermingsklasse 1 
  • Minstens beschermingsgraad IP 54 
  • Elektrostatisch afleidende accessoires 


Markering:

4.9 Cleanroomstofzuigers

Relevante normen voor cleanrooms stellen alleen de eisen vast voor het maximale aantal deeltjes in functie van de deeltjesgrootte in de cleanrooms. 

Relevante normen zijn ISO 14644 (halfgeleidertechniek, ruimtevaart); VDI 2083 (levensmiddelen); EU-GMP-richtlijn Annex 1 (farmacie). 

Er bestaat geen (test- of certificerings-)norm voor cleanroomstofzuigers en de eisen kunnen alleen op basis van de cleanroomklassen worden afgeleid. 

 Aangezien in alle cleanrooms elk deeltje moet worden vermeden, dienen de stofzuigers: 

  •  de hoogste afscheidingsgraad te hebben (stofklasse H), 
  • geen extra stof te produceren (koolborstelloze motoren = magneetrotoren, EC-motoren; slijtvaste oppervlakken, met name bij de wielen) 
  • geen elektrostatische ladingen te veroorzaken (bijv. ESD- of ATEX-stofzuigers).

5 Gezondheidsgevaren

5.1 Opnameroutes

Stoffen kunnen op verschillende manieren in ons lichaam terechtkomen:


Resorptief
Opname via huid en slijmvliezen
InhalatiefOpname via de luchtwegen
DermaalOpname via de huid
OraalOpname door inslikken


Voor de opnameroute kan het van belang zijn of de stof aanwezig is als deeltje, vloeistof, gas, damp of aerosol. Volgens de CLP-verordening (Verordening (EG) nr. 1272/2008) moeten stoffen op basis van hun gevaren worden beoordeeld en ingedeeld.


5.1.1 Resorptief

Resorptief is de opname via de huid (dermaal) en slijmvliezen. Aangezien slijmvliezen zich in de ademhalings- en spijsverteringszone bevinden, omvat dit altijd ook inhalatieve en orale opname.

5.1.2 Inhalatief

Opname via de luchtwegen. 

Met de ademlucht worden zwevende stoffen ingeademd. Het grove stof wordt afgezet op de neusharen en de slijmvliezen van de mond- / keelholte. Hoe kleiner de deeltjes, des te dieper ze worden ingeademd. Deeltjes die de longblaasjes kunnen bereiken, kunnen tot in de longblaasjes doordringen. Lichaamseigen fagocyten proberen de ingeademde stoffen volledig te omsluiten, af te voeren en via de nieren uit te scheiden. 

Bij als carcinogeen ingedeelde vezels (WHO-vezel) werkt dit niet, omdat deze niet volledig door de fagocyten kunnen worden omsloten en deze daarbij afsterven. Als deze vezels niet biopersistent zijn, kunnen ze worden afgebroken en kan afvoer plaatsvinden. Biopersistente vezels worden niet of slechts zeer langzaam afgebroken en blijven daarom lange tijd in het lichaam! 

Vezels die de longen kunnen binnendringen en bepaalde kenmerken hebben, worden als carcinogeen ingedeeld, kankerverwekkende vezels (WHO-vezel): 

  • Lengte > 5µm 
  • Diameter < 3µm 
  • Lengte-diameterverhouding > 3:1 
  • (Biopersistentie) 

De biopersistentie bepaalt de verblijfsduur in het lichaamsweefsel. Voor de veiligheid is een toegestane halfwaardetijd van maximaal 40 dagen vastgelegd, d.w.z. om een kankerrisico uit te sluiten, moet na 40 dagen de helft van de vezels zijn opgelost.

5.1.3 Dermaal

Opname via de huid. 

 Stoffen kunnen via de huid en slijmvliezen het lichaam binnendringen en zich bijvoorbeeld in vetweefsel of organen afzetten. De bekendste voorbeelden zijn de zogenaamde contactgiften, zoals het chemische strijdmiddel sarin, het insecticide DDT, de houtconserveringsmiddelen PCP en lindaan... (ook omschreven als „via de huid resorbeerbaar“).

5.1.4 Oraal

Opname door inslikken. Stoffen die via het spijsverteringsstelsel schadelijk zijn voor de gezondheid, moeten daarvoor worden ingeslikt.

5.2 Indeling en etikettering volgens de CLP-verordening (GHS)

Volgens de CLP-verordening (Verordening (EG) nr. 1272/2008) moeten stoffen op basis van hun gevaren worden beoordeeld, ingedeeld en geëtiketteerd. Hiervoor moet de fabrikant of degene die het product in de handel brengt een veiligheidsinformatieblad ter beschikking stellen.

Veiligheidsinformatieblad, verplichte vermeldingen: 

  • Identificatie van de stof respectievelijk het mengsel en van de onderneming 
  • Mogelijke gevaren 
  • Samenstelling/informatie over de bestanddelen 
  • Eerstehulpmaatregelen 
  • Brandbestrijdingsmaatregelen 
  • Maatregelen bij accidenteel vrijkomen 
  • Hantering en opslag 
  • Maatregelen ter beheersing van blootstelling / Persoonlijke beschermingsmiddelen 
  • Fysische en chemische eigenschappen 
  • Stabiliteit en reactiviteit 
  • Toxicologische informatie 
  • Ecologische informatie 
  • Instructies voor verwijdering 
  • Informatie met betrekking tot het vervoer 
  • Wettelijke voorschriften 
  • Overige informatie 

(Voorbeelden van veiligheidsinformatiebladen zijn te vinden op www.baua.de.)

5.2.1 Biologische gezondheidsgevaren



a) Acute toxiciteit

 Schadelijke effecten die optreden wanneer een stof of mengsel in een enkele dosis of binnen 24 uur in meerdere doses oraal of dermaal wordt toegediend, of gedurende 4 uur wordt ingeademd. De indeling van acute toxiciteit heeft betrekking op de afzonderlijke stoffen; bij mengsels moet de acute toxiciteit worden berekend op basis van de afzonderlijke stoffen (op basis van de ATE-waarden). Hierdoor kan een geheel nieuwe gevarencategorie ontstaan. 

ATE (= acute toxicity estimate / geschatte waarde voor acute toxiciteit) komt overeen met de laagste geschatte dosis / het laagste aandeel waarbij het betreffende gevaar kan optreden.

Etikettering:

Indeling
Gevarenaanduiding
Categorie 1 / Acute Tox 1H300 - Dodelijk bij inslikken.
H310 - Dodelijk bij contact met de huid.
H330 - Dodelijk bij inademing.
Categorie 2 / Acute Tox 2H300 - Dodelijk bij inslikken.
H310 - Dodelijk bij contact met de huid.
H330 - Dodelijk bij inademing.
Categorie 3 / Acute Tox 3H301 - Giftig bij inslikken.
H311 - Giftig bij contact met de huid.
H331 - Giftig bij inademing.


Etikettering:
Indeling
Gevarenaanduiding
Categorie 4 / Acute Tox 4H302 - Schadelijk bij inslikken.
H312 - Schadelijk bij contact met de huid.
H332 - Schadelijk bij inademing.

b) Bijtende / irriterende werking op de huid 

Bijtende werking is een onomkeerbare (ongeneeslijke) huidbeschadiging binnen een observatieperiode van 14 dagen, bijv. brandwonden, necrose, zweren, bloedingen enz. 

 irriterende werking is een omkeerbare (geneeslijke) huidbeschadiging, bijv. roodheid, korstvorming, ontstekingen … (die bij herhaalde blootstelling ook tot een onomkeerbare huidbeschadiging kan leiden).

Etikettering:

Indeling
Gevarenaanduiding
Categorie 1A / Skin Corr. 1A
Categorie 1B / Skin Corr. 1B
Categorie 1C / Skin Corr. 1C
H314 - Veroorzaakt ernstige brandwonden en oogletsel

Etikettering:
Indeling
Gevarenaanduiding
Categorie 2 / Skin Irrit. 2H315 - Veroorzaakt huidirritatie


c) Ernstig oogletsel / oogirritatie 

Ernstig oogletsel: Het veroorzaken van weefselschade aan het oog of een ernstige verslechtering van het gezichtsvermogen, die niet volledig reversibel is binnen 21 dagen. 

 Oogirritatie: Het veroorzaken van veranderingen aan het oog die binnen 21 dagen volledig reversibel zijn.

Etikettering:

Indeling
Gevarenaanduiding
Categorie 1 / Eye Dam. 1H318 - Veroorzaakt ernstig oogletsel

Etikettering: 
Indeling
Gevarenaanduiding
Categorie 2 / Eye Irrit. 2H319 - Veroorzaakt ernstige oogirritatie

d) Sensibiliserend voor de luchtwegen of de huid 

Sensibiliserende stoffen of substanties kunnen via het immuunsysteem een overgevoeligheidsreactie, tot en met een allergie, veroorzaken. Een allergie is een ziekelijke afweerreactie van het immuunsysteem.

Etikettering:

Indeling
Gevarenaanduiding
Categorie 1A / Resp.Sens. 1AH334 - Kan bij inademing allergie- of astmasymptomen of ademhalingsmoeilijkheden veroorzaken.
Categorie 1B / Resp. Sens. 1B H334 - Kan bij inademing allergie- of astmasymptomen of ademhalingsmoeilijkheden veroorzaken.
Categorie 1 / Resp. Sens. 1
H334 - Kan bij inademing allergie- of astmasymptomen of ademhalingsmoeilijkheden veroorzaken.

Etikettering:

Waarschuwing

Indeling
Gevarenaanduiding
Categorie 1A / Skin Sens. 1AH317 - Veroorzaakt ernstige oogirritatie
Categorie 1B / Skin Sens. 1B
H317 - Veroorzaakt ernstige oogirritatie
Categorie 1 / Skin Sens. 1
H317 - Veroorzaakt ernstige oogirritatie


e) Mutageniteit in geslachtscellen – genetisch veranderend 

Blijvende verandering in het genetisch materiaal van cellen. Heeft voornamelijk betrekking op stoffen die mutaties in de geslachtscellen van mensen kunnen veroorzaken en die aan nakomelingen kunnen worden doorgegeven.

Etikettering:

Gevaar
 
Indeling
Gevarenaanduiding
Categorie 1A / Muta. 1AH340 - Kan genetische schade veroorzaken (blootstellingsroute vermelden indien afdoende bewezen is dat het gevaar bij geen enkele andere blootstellingsroute bestaat).
Categorie 1B / Muta. 1B
H340 - Kan genetische schade veroorzaken (blootstellingsroute vermelden indien afdoende bewezen is dat het gevaar bij geen enkele andere blootstellingsroute bestaat).

Etikettering:

Let op

Indeling
Gevarenaanduiding
Categorie 2 / Muta. 2H341 - Verdacht van het veroorzaken van genetische schade. (De blootstellingsroute vermelden indien afdoende bewezen is dat het gevaar bij andere blootstellingsroutes niet aanwezig is).


f) Kankerverwekkende werking 

Stoffen die kanker kunnen veroorzaken of de frequentie van kanker kunnen verhogen. 

 Wanneer bij (correct uitgevoerde) dierproeven een kankerverwekkende werking is aangetoond, moet ervan worden uitgegaan dat de stoffen ook bij mensen tumoren veroorzaken – tenzij er duidelijke bewijzen van het tegendeel zijn!


Etikettering

Gevaar
 
Indeling
Gevarenaanduiding
Categorie 1A / Carc.. 1AH350 - Kan kanker veroorzaken. (Vermeld de blootstellingsroute indien afdoende bewezen is dat het gevaar bij geen enkele andere blootstellingsroute bestaat).
Categorie 1B / Carc. 1B
H350 - Kan kanker veroorzaken. (Vermeld de blootstellingsroute indien afdoende bewezen is dat het gevaar bij geen enkele andere blootstellingsroute bestaat).

Etikettering:

Let op
 
Indeling
Gevarenaanduiding
Categorie 2 / Carc.. 2H351 - Verdacht van het veroorzaken van kanker. (Vermeld de blootstellingsroute indien afdoende bewezen is dat het gevaar bij geen enkele andere blootstellingsroute bestaat).

Voor kankerverwekkende stoffen van categorie 1 bestaan er geen concentratiedrempelwaarden of grenswaarden voor beroepsmatige blootstelling (AGW) waarbij een kankerverwekkende werking kan worden uitgesloten. Voor deze stoffen wordt een blootstelling-risicorelatie (ERB) aangegeven, tot welke concentratie een statistische waarschijnlijkheid voor het optreden van kanker wordt geaccepteerd of getolereerd (TRGS 910): 

  • Acceptatierisico: 4 : 10.000 (doel: 4 : 100.000) 
  • Tolerantierisico: 4 : 1.000 
  • Overschrijding van het tolerantierisico staat gelijk aan een „niet-tolereerbaar risico. 

g) Reproductietoxiciteit - schadelijk voor de vruchtbaarheid 
Aantasting van de seksuele functie en / of vruchtbaarheid bij mannen en vrouwen, evenals de ontwikkeling van de nakomelingen.

Etikettering:

Gevaar
 
Indeling
Gevarenaanduiding
Categorie 1A / Repr. 1AH360 - Kan de vruchtbaarheid schaden of het ongeboren kind schaden. (vermeld, indien bekend, het specifieke effect) (vermeld de blootstellingsroute indien afdoende bewezen is dat er langs andere blootstellingsroutes geen gevaar bestaat)
Categorie 1B / Repr. 1B
H360 - Kan de vruchtbaarheid schaden of het ongeboren kind schaden. (vermeld, indien bekend, het specifieke effect) (vermeld de blootstellingsroute indien afdoende bewezen is dat er langs andere blootstellingsroutes geen gevaar bestaat)

Etikettering:

Let op
 
Indeling
Gevarenaanduiding
Categorie 2 / Repr.. 2H361 - Wordt ervan verdacht de vruchtbaarheid te schaden of het ongeboren kind te schaden. (vermeld, indien bekend, het concrete effect) (vermeld de blootstellingsroute indien afdoende is bewezen dat het gevaar bij geen enkele andere blootstellingsroute bestaat)

Indeling
Gevarenaanduiding
Lact.H362 - Kan schadelijk zijn voor kinderen die borstvoeding krijgen

Overige (mogelijke) etikettering naar effect: 

 RD Schadelijk voor de ontwikkeling (schadelijk voor de vrucht) 

RF Gevaarlijk voor de vruchtbaarheid (aantasting van het voortplantingsvermogen) 


h) Specifieke doelorgaantoxiciteit 

Stoffen die toxisch zijn voor een specifiek doelorgaan, ongeacht of dit reversibel of irreversibel is en onmiddellijk of vertraagd optreedt.


Etikettering:


Gevaar
 
Indeling
Gevarenaanduiding
Categorie 1 / STOT SE 1H370 - Veroorzaakt schade aan organen (of alle betrokken organen vermelden, indien bekend) (blootstellingsroute vermelden indien afdoende bewezen is dat het gevaar bij geen enkele andere blootstellingsroute bestaat)

Etikettering:

Let op 
Indeling
Gevarenaanduiding
Categorie 2 / STOT SE 2H371 - Kan schade aan organen veroorzaken (of alle betrokken organen vermelden, indien bekend) (blootstellingsroute vermelden indien afdoende bewezen is dat het gevaar bij geen enkele andere blootstellingsroute bestaat)

Etikettering:

Let op
 
Classificatie
Gevarenaanduiding
Categorie 3 / STOT SE 3H335 - Kan irritatie van de luchtwegen veroorzaken.
H336 - Kan slaperigheid of duizeligheid veroorzaken.

Etikettering:

Gevaar
 
Indeling
Gevarenaanduiding
Categorie 1 / STOT RE 1H372 - Veroorzaakt schade aan organen bij langdurige of herhaalde blootstelling (of alle betrokken organen vermelden, indien bekend) (blootstellingsroute vermelden indien afdoende bewezen is dat het gevaar bij geen enkele andere blootstellingsroute aanwezig is)

Etikettering:

Gevaar
 
Indeling
Gevarenaanduiding
Categorie 2 / STOT RE 2H373 - Kan schade aan organen veroorzaken bij langdurige of herhaalde blootstelling (of alle betrokken organen vermelden, indien bekend) (blootstellingsroute vermelden indien afdoende bewezen is dat dit gevaar bij geen enkele andere blootstellingsroute bestaat)


i) Aspiratiegevaar 

Aspiratie: het binnendringen van vloeistoffen of vaste stoffen - rechtstreeks via de mond- of neusholte of indirect door braken - in de luchtpijp en de lagere luchtwegen.


Etikettering:

Gevaar
 
Indeling
Gevarenaanduiding
Categorie 1 / Asp. Tox. 1H304 - Kan dodelijk zijn als de stof bij inslikken in de luchtwegen terechtkomt


i) j) Biologische agentia, indeling in risicogroepen  


Biologische agentia zijn micro-organismen, celculturen en endoparasieten (ook in genetisch gemodificeerde vorm) die bij mensen infecties, overdraagbare ziekten, toxinevorming, sensibiliserende of andere gezondheidsschadelijke effecten kunnen veroorzaken. 

De indeling van biologische agentia is geregeld in de verordening inzake biologische agentia (BioStoffV). Ingedeelde biologische agentia worden geregeld door de Technische Regels voor Biologische Arbeidsstoffen (TRBA). 

  • Risicogroep 1: Biologische agentia waarbij het onwaarschijnlijk is dat zij bij mensen een ziekte veroorzaken (bijv. vrijwel alle schimmels), 
  • Risicogroep 2: Biologische agentia die een ziekte bij mensen kunnen veroorzaken en een gevaar voor werknemers kunnen vormen; verspreiding onder de bevolking is onwaarschijnlijk; doeltreffende preventie of behandeling is normaal gesproken mogelijk (bijv. Aspergillus fumigatus; hepatitis A), 
  • Risicogroep 3: Biologische agentia die een ernstige ziekte bij mensen veroorzaken en een ernstig gevaar voor werknemers kunnen vormen; er kan gevaar voor verspreiding onder de bevolking bestaan, maar doeltreffende preventie of behandeling is normaal gesproken mogelijk (bijv. hepatitis B), 
  • Risicogroep 4: Biologische agentia die een ernstige ziekte bij mensen veroorzaken en een ernstig gevaar voor werknemers vormen; het gevaar voor verspreiding onder de bevolking is mogelijk groot; normaal gesproken is doeltreffende preventie of behandeling niet mogelijk (bijv. ebola, lassakoorts).

k) Fototoxiciteit 

Bij fototoxische stoffen ontstaat een acute toxische reactie na contact met de stof en daaropvolgende blootstelling aan licht. Dit kan zich uiten in wondvorming, roodheid, jeuk, uitdroging … Fototoxische stoffen kunnen ook van nature, bijvoorbeeld in planten, voorkomen (bijv. berenklauw, bergamot, engelwortel) (bron: „Giftpflanzen Pflanzengifte“ van Roth, Daunderer, Kormann, ISBN 3-933203-31-7). 

Fototoxische stoffen (voorbeelden): 

  •  Amiodaron 
  • Benzofenon 
  • Fluorchinolonen 
  • Furocoumarinen 
  • Hypericine 
  • Isotretinoïne 
  • Naproxen 
  • Porfyrinen 
  • Sulfonamiden 
  • Tetracyclinen

5.2.2 Fysische gevaren 


a) Fysische eigenschappen van stoffen en mengsels 

Brandbaar: stoffen die door een ontstekings- of warmtebron branden (stoffen en aerosolen van brandbare stoffen zijn explosiegevaarlijk). 

Chemische reactie: reactie van de stof met andere stoffen, die endotherm (opname van warmte en energie) of exotherm (afgifte van warmte en energie) kan zijn. Exotherme reacties kunnen explosieachtig verlopen. 

Dampdruk: vluchtigheid van een stof – verandering van de aggregatietoestand van vast of vloeibaar naar gasvormig onder druk; opgave in Pa of bar (in de omgangstaal ook „uitgassen“ genoemd). 

Dichtheid (soortelijk gewicht; bulkdichtheid): verhouding van massa tot volume van een stof, opgave in g/cm³ of g/ml. 

Explosiegevaar: stoffen (stof; aerosol, gas) die door een ontstekingsbron in de lucht exploderen. Opgave van de „onderste -“ en „bovenste explosiegrens“ in %. Onderste explosiegrens = explosiegevaar bij het geringste aandeel van de stof in de lucht; bovenste explosiegrens = explosiegevaar bij het maximale aandeel van de stof in de lucht. 

Oplosbaarheid: van een stof in een oplosmiddel, opgave in ppm (parts per million), mg/l of %. (Wateroplosbaarheid: oplosmiddel = water). 

Smeltpunt: overgang van een stof van de vaste naar de vloeibare toestand, opgave in graden Celsius (°C) of Kelvin (K). 

Kookpunt: overgang van een stof van de vloeibare naar de gasvormige toestand, opgave in graden Celsius (°C) of Kelvin (K). 

Ontbrandingstemperatuur: minimumtemperatuur waarbij een brandbare stof zichzelf in de lucht ontsteekt, opgave in graden Celsius (°C) of Kelvin (K). 


 b) Explosieve stoffen en mengsels 

Explosieve stoffen en mengsels zijn vaste stoffen of vloeistoffen die door chemische reacties gassen kunnen ontwikkelen, die in de omgeving schade kunnen veroorzaken door temperatuur, druk en snelheid. 

Daartoe behoren: 

Explosieven / springstoffen („explosieven voor vernietiging“) 

pyrotechnische producten („explosieven voor amusementsdoeleinden“) 

instabiele stoffen en mengsels („explosieven die te gevoelig zijn voor normale hantering“).


Etikettering


Gevaar

Indeling
Gevarenaanduiding
instabiele explosieven / Unst. Expl. H200 - Instabiel explosief.
Subklasse 1.1 / Expl. 1.1 H201 - Explosief; gevaar voor massa-explosie.
Subklasse 1.2 / Expl. 1.2 H202 - Explosief; ernstig gevaar voor scherfwerking.
Subklasse 1.3 / Expl. 1.3 H203 - Explosief; gevaar voor brand, luchtdrukwerking of scherfwerking.
Subklasse 1.5 / Expl. 1.5 H205 - Gevaar voor massa-explosie bij brand.
Let op
Indeling
Gevarenaanduiding
Subklasse 1.4 / Expl. 1.4 H204 - Gevaar door brand of splinters, explosie- en wegslingerende stukken.

Indeling
Gevarenaanduiding
Subklasse 1.6 / Expl. 1.6 Geen gevarenaanduiding



c) Ontvlambare gassen 

Ontvlambare gassen of gasmengsels zijn onder normale omstandigheden, met betrokkenheid van zuurstof of lucht, ontvlambaar en hebben een explosiegebied.

Waarschuwing
Indeling
Gevarenaanduiding
Categorie 1 / Flam. Gas 1H220 - Zeer licht ontvlambaar gas.

Indeling
Gevarenaanduiding
Subklasse 2 / Flam. Gas 2 Ontvlambare gassen.


d) Ontvlambare aerosolen (spuitbussen) 

Onder aerosolen worden hier spuitbussen verstaan:


  • niet-navulbare houders, gevuld met gas (samengeperst, vloeibaar gemaakt of onder druk), vloeistoffen en/of vaste stoffen (als pasta of poeder) 
  • mogelijkheid om de inhoud als schuim, pasta, poeder in vloeibare of gasvormige vorm te onttrekken.
De inhoud zelf kan daarbij afzonderlijk als gevaarlijke stof zijn ingedeeld. 

Etikettering:

Gevaar

Indeling
Gevarenaanduiding
Categorie 1 / Aerosol 1H 222 - Zeer licht ontvlambare aerosol
Let op

Indeling
Gevarenaanduiding
 Categorie 2 / Aerosol 2H223 - Ontvlambare aerosol

e) Oxiderende gassen 
Alle gassen of gasmengsels die de verbranding van andere stoffen kunnen veroorzaken of bevorderen
Indeling
Gevarenaanduiding
Categorie 1 / Ox. Gas 1H270 - Kan brand veroorzaken of bevorderen; oxiderend

f) Gassen onder druk
Gassen die zich in een houder onder een (over)druk  ≥ 200 kPa bevinden, in samengeperste, vloeibare, opgeloste en diepgekoeld vloeibare vorm.
Etikettering:
Indeling
Gevarenaanduiding
samengeperst gas / Comp.H280 - Bevat gas onder druk; kan ontploffen bij verwarming.
vloeibaar gemaakt gas / Liq.H280 - Bevat gas onder druk; kan ontploffen bij verwarming.
gekoeld vloeibaar gemaakt gas / Ref. LiqH281 - Bevat sterk gekoeld gas; kan cryogene brandwonden of letsel veroorzaken.
opgelost gas / Diss.H280 - Bevat gas onder druk; kan ontploffen bij verwarming.

g) Ontvlambare vloeistoffen
Vloeistoffen met een vlampunt van ≤ 60°C. 
Etikettering:


Indeling
Gevarenaanduiding
Categorie 1 / Flam. Liq. 1H224 - Zeer licht ontvlambare vloeistof en damp.
Categorie 2 / Flam. Liq. 2H225 - Licht ontvlambare vloeistof en damp. 
Categorie 3 / Flam. Liq. H226 - Ontvlambare vloeistof en damp.

h) Ontvlambare vaste stoffen

Ontvlambaar: poedervormige, korrelige of pasta-achtige stoffen / mengsels die gemakkelijk brandbaar zijn (door een ontstekingsbron kunnen worden ontstoken) of door wrijving brand kunnen veroorzaken of bevorderen.


Etikettering:


Indeling
Gevarenaanduiding
Categorie 1 / Flam. Sol. 1H228 - Ontvlambare vaste stof
Categorie 2 / Flam. Sol. 2H228 - Ontvlambare vaste stof 

j) Zelfontledende stoffen en mengsels

Thermisch instabiele, vloeibare of vaste stoffen of mengsels die zonder deelname van zuurstof of lucht explosief kunnen reageren. Dit sluit stoffen of mengsels uit die zijn ingedeeld als ontplofbare stoffen/mengsels, als organische peroxiden of als oxiderend.


Etikettering:


Indeling
Gevarenaanduiding
Type A / Zelfreactief AH240 - Verwarming kan een explosie veroorzaken

Etikettering:


Classificatie
Gevarenaanduiding
Type B / Zelfreact. BH241 - Verwarming kan brand of explosie veroorzaken

Etikettering:


Indeling
Gevarenaanduiding
Type C / Zelfreact. CH242 - Verwarming kan brand veroorzaken
Type D / Zelfreact. DH242 - Verwarming kan brand veroorzaken

Etikettering:


Indeling
Gevarenaanduiding
Type E / Self-react. EH240 - Verhitting kan een explosie veroorzaken
Type F / Self-react. F H242 - Verhitting kan brand veroorzaken
Indeling
Gevarenaanduiding
Type G / Self-React. Ggeen gevarenaanduiding

k) Chemisch instabiele gassen
Dit zijn gassen die zonder deelname van zuurstof of lucht explosief kunnen reageren. 
Indeling
Gevarenaanduiding
Categorie 1 / Flam. Gas 1H230 - Kan zelfs bij afwezigheid van lucht explosief reageren 
Categorie 2 / Flam Gas 2H231 – Kan zelfs bij afwezigheid van lucht bij verhoogde druk en/of verhoogde temperatuur explosief reageren. 
l) Pyrofore stoffen

Vloeistoffen, vaste stoffen of mengsels die, reeds in kleine hoeveelheden, binnen 5 minuten aan de lucht spontaan ontbranden.

Indeling
Gevarenaanduiding
Vloeistof categorie 1 / Pyr. Liq. 1H250 - Spontaan ontvlambaar bij blootstelling aan lucht
Vaste stof categorie 1 / Pyr. Sol. 1H250 - Spontaan ontvlambaar bij blootstelling aan lucht

m) Zelfverhittende stoffen en mengsels

Vloeistoffen, vaste stoffen of mengsels die zich aan de lucht zelf verhitten en slechts in grote hoeveelheden en na een lange periode spontaan ontbranden.

Etikettering:

Indeling
Etikettering
Gevarenaanwijzing
Categorie 1 / Zelfverhitting 1GevaarH251 - Zelfverhittend; kan vlam vatten.
Categorie 2 / Zelfverhitting 2Let opH252 - In grote hoeveelheden zelfverhittend; kan vlam vatten.

n) Stoffen en mengsels die bij contact met water ontvlambare gassen ontwikkelen

Vaste stoffen, vloeistoffen of mengsels die door reactie met water spontaan ontbranden of in gevaarlijke hoeveelheden ontvlambare gassen ontwikkelen.

Etikettering:

Indeling
Etikettering
Gevarenaanduiding
Categorie 1 / Water-react. 1GevaarH260 - In contact met water komen ontvlambare gassen vrij die spontaan kunnen ontbranden.
Categorie 2 / Water-react. 2GevaarH260 - In contact met water komen ontvlambare gassen vrij die spontaan kunnen ontbranden.
Categorie 3 / Water-react. 3WaarschuwingH261 - In contact met water komen ontvlambare gassen vrij.

o) Oxiderende stoffen

Vaste stoffen, vloeistoffen of mengsels die brand van andere materialen kunnen veroorzaken of bevorderen, waarbij deze stoffen zelf niet brandbaar hoeven te zijn.


Etikettering:

Indeling
Etikettering
Gevarenaanduiding
Vloeistof categorie 1 / Ox. Liq. 1GevaarH271 - Kan brand of ontploffingen veroorzaken; sterk oxiderend.
Vloeistof categorie 2 / Ox. Liq. 2GevaarH271 - Kan brand of ontploffingen veroorzaken; sterk oxiderend.
Vloeistof categorie 3 / Ox. Liq. 3WaarschuwingH272 - Kan brand bevorderen; oxiderend.
Vaste stof categorie 1 / Ox. Sol. 1 GevaarH271 - Kan brand of ontploffingen veroorzaken; sterk oxiderend.
Vaste stof categorie 2 / Ox. Sol. 2 GevaarH271 - Kan brand of ontploffingen veroorzaken; sterk oxiderend.
Vaste stof categorie 3 / Ox. Sol. 3WaarschuwingH272 - Kan brand bevorderen; oxiderend.

p) Organische peroxiden

Vloeibare of vaste organische stoffen die thermisch instabiel zijn of die onderhevig kunnen zijn aan een zelfversnellende exotherme ontleding. Daarnaast kunnen zij nog de volgende eigenschappen hebben: explosieve ontleding, snelle ontvlambaarheid, gevoeligheid voor schokken of wrijving en/of gevaarlijke reactie met andere stoffen.


Etikettering:

Indeling
Signaalwoord
Gevarenaanduiding
Type A / Org. Perox. AGevaarH240 - Verhitting kan explosie veroorzaken
Indeling
Etikettering
Gevarenaanduiding
Type B / Org. Perox. BGevaarH241 - Verhitting kan brand of explosie veroorzaken

Classificatie
Etikettering
Gevarenaanduiding
Type C / Org. Perox. CGevaarH242 - Verhitting kan brand veroorzaken
Type D / Org. Perox. D GevaarH242 - Verhitting kan brand veroorzaken

Indeling
Etikettering
Gevarenaanduiding
Type E / Org. Perox. EWaarschuwingH242 - Verhitting kan brand veroorzaken
Type F / Org. Perox. F WaarschuwingH242 - Verhitting kan brand veroorzaken

Indeling
Etikettering
Gevarenaanduiding
Type G / Org. Perox. GGeen symboolGeen gevarenaanduiding

q) Bijtend voor metalen

Stoffen of mengsels die door chemische inwerking metalen kunnen beschadigen of vernietigen.


Etikettering:

Indeling
Gevarenaanduiding
Categorie 1 / Met. Corr 1H290 - Kan bijtend zijn voor metalen.

5.2.3 Milieugevaren

a) Gevaarlijk voor het aquatisch milieu 

Stoffen die acuut (op korte termijn) of chronisch (op lange termijn) gevaarlijk zijn voor in het water levende organismen.

Acute gevaarlijke werking voor het aquatisch milieu:

Etikettering:

Indeling
Etikettering
Gevarenaanduiding
Categorie 1 / Aquatic Acute 1Let opH400 - Zeer giftig voor in het water levende organismen

Chronisch gevaar voor het aquatisch milieu
Indeling
Etikettering
Gevarenaanduiding
Categorie 1 / Aquatic Chronic 1 Let opH410 - Zeer giftig voor in het water levende organismen, met langdurige gevolgen.
Categorie 2 / Aquatic Chronic 2 Let opH411 - Giftig voor in het water levende organismen, met langdurige gevolgen.

Indeling
Etikettering
Gevarenaanduiding
Categorie 3 / Aquatic Chronic 3 Geen symboolH412 - Schadelijk voor in het water levende organismen, met langdurige gevolgen.
Categorie 4 / Aquatic Chronic 4 Geen symboolH413 - Kan langdurige schadelijke gevolgen voor in het water levende organismen hebben.



b) Schadelijk voor de ozonlaag 

Stoffen waarvan op basis van bewijsmateriaal is aangetoond of waarvan wordt verwacht dat zij de ozonlaag beschadigen.

6 Typische schadelijke stoffen

6.1 A- en E-stof

Stofzuigers

  • Minimaal stofklasse M

Beschrijving

  • E-stof (inhaleerbaar): alle stoffen die kunnen worden ingeademd
  • A-stof (alveolair): het aandeel van de E-stoffen dat de alveolen (longblaasjes) en bronchiolen kan bereiken

Voorkomen

A- en E-stoffen ontstaan bij:

  • Gebruik van stofvormende materialen
  • Gebruik van machines die stof veroorzaken
  • Opwerveling van neergeslagen stof…

Gezondheidsrisico's

Opnameroutes:

  • Inhalatief
  • (afhankelijk van de stof kunnen er aanvullende opnameroutes zijn)

Gezondheidseffecten:

  • Astma
  • Chronische bronchitis (COPD)
  • Silicose („steen- of stoflong“)
  • Werkzaamheden met kwartsstof worden beschouwd als kankerverwekkende werkzaamheden

Grenswaarden op de werkplek (AGW):

  • E-stof: 10 mg/m³
  • A-stof: 1,25 mg/m³

Regels, richtlijnen, informatiebladen, hulpmiddelen voor implementatie

  • TRGS 504: Werkzaamheden met blootstelling aan A- en E-stof

6.2 Asbest

Stofzuiger

  • Stofklasse H met aanvullende eis asbest

Beschrijving

  • Van nature voorkomende silicaten met vezelstructuur
  • Inadembare, kankerverwekkende vezels (L >5mµ; D <3µm; L:D >3:1)
  • Amfiboolasbest:
    • Amosiet – bruin asbest
    • Crocidoliet – blauw asbest (spuitasbest)
    • Actinoliet; anthofylliet; tremoliet
  • Serpentijnasbest:
    • Chrysotiel – wit asbest (maakt >90% van het gebruikte asbest uit)
  • Eigenschappen:
    • Hittebestendig
    • Zuur- en loogbestendig
    • Isolerend (temperatuur, elektrisch)
    • Goed verwerkbaar

Voorkomen

  • Bouwproducten:asbestcement (platen, buizen, vormstukken, …); pleisters, plamuurmiddelen, lijmen, verven, vloerbedekkingen …
  • Hitte- of brandbescherming: spuitasbest; brandkleppen, branddeuren, brandwerende afdichtingen, vonkbeschermingsklemmen, isolatoren …
  • Afdichtingsmiddelen: afdichtingen, kitten, afdichtingsbanen (PAK) …
  • Textiel: hittebeschermende kleding, koorden, stopmiddelen …
  • Wrijvings- en koppelingsvoeringen: bij voertuigen, liften, machines …
  • (meer dan 3.000 bekende toepassingen van asbest in producten)

Gezondheidsgevaren

Opname:

  • Inhalatoir

Gezondheidseffecten:

  • Asbestose (asbeststoflong)
  • Carcinogeen categorie 1A / Carc. 1A (long-, strottenhoofd- en eierstokkanker; mesothelioom)

„Grenswaarden“:

  • Witte zone: 1.000 F/m³
  • Acceptatieconcentratie: 10.000 F/m³
  • Tolerantierisico: 100.000 F/m³

Regels, richtlijnen, informatiebladen, hulpmiddelen voor de uitvoering

  • TRGS 519: sloop-, sanerings- of onderhoudswerkzaamheden
  • TRGS 517: werkzaamheden met potentieel asbesthoudende minerale grondstoffen en daaruit vervaardigde mengsels en producten
  • Asbestrichtlijn; richtlijn voor de beoordeling en sanering van zwakgebonden asbestproducten in gebouwen
  • DGUV-informatie 201-012 (voorheen: BGI 664); 201-012 werkwijzen met geringe blootstelling aan asbest bij sloop-, sanerings- en onderhoudswerkzaamheden
  • LAGA-informatieblad 23; uitvoeringshulp voor de verwijdering van asbesthoudend afval

Verboden:

  • 1995 Duitsland: verbod op productie, gebruik en het in de handel brengen
  • 2005 EU: verbod op productie, gebruik en het in de handel brengen
  • (uitgezonderd zijn sloop-, sanerings- en onderhoudswerkzaamheden (ASI-werkzaamheden))

Eisen voor ASI-werkzaamheden met asbest:

  • Bouweigenaar / opdrachtgever: verplichting om asbesthoudende stoffen te inventariseren (LBO; KrWG)
  • Uitvoerende bedrijven:
    • Deskundigheid volgens TRGS 519 voor de verantwoordelijke en toezichthoudende persoon
    • Erkenning als gespecialiseerd bedrijf voor AS-werkzaamheden aan zwakgebonden asbest
    • Melding van de werkzaamheden aan de arbeidsbeschermingsautoriteit (melding aan de beroepsvereniging voor ongevallenverzekering)

6.3 Houtstof

Stofzuigers

  • Tot 1.200 W opgenomen vermogen en tot 50 liter stofopvangreservoir
    Minimaal stofklasse M
  • Meer dan 1.200 W opgenomen vermogen of meer dan 50 liter stofopvangreservoir
    Ook uitvoering 22

Beschrijving

  • Houtstof ontstaat bij de be- of verwerking van houtmaterialen.
  • Hardhoutstof wordt als kankerverwekkend beschouwd!
  • Sommige houtsoorten worden als sensibiliserend beschouwd!

Gezondheidsrisico's

Opnameroutes:

  • Inhalatie

Gezondheidseffecten:

  • Astma
  • Chronische bronchitis (COPD)
  • Gedeeltelijk kankerverwekkend (hardhoutstof)
  • Gedeeltelijk sensibiliserend

Fysische gevaren:

  • Ontvlambare vaste stoffen

Grenswaarde voor de werkplek (AGW):

  • 2 mg/m³ voor houtstof < 100µm

Kankerverwekkende hardhoutstoffen volgens TRGS 906:

Afrikaans mahonie (KHXX) Limba (TMSP)
Afrormosia (PKEL) Linde (TIXX)
Esdoorn (ACXX) Mansonia (MAXX)
Balsa (OHXX) Meranti (SHXX)
Berk (BEXX) Nyaoth
Braziliaans palissander (DLNG) Obeche
Beuk (FAXX) Palissander (DLXX)
Ebbenhout (DSXX) Populier (POXX)
Eik (QCXX) Plataan (PLXX)
Els (ALXX) Rimu, Red Pine
Es (FXXX) Teak (TEGR)
Hickory (CAXX) Iep (ULXX)
Iroko Walnoot (JGXX)
Kastanje (CTXX) Wilg (SAXX)
Kauriden Haagbeuk
Kers (FAXX)

Sensibiliserende stoffen volgens TRGS 907:

Tropische acacia Afrikaans mahonie (KHXX)
Coccushout Santos palissander (MHSC)
Iroko, Kambala Bété (MAAL)
Oost-Indisch palissander (DLLT) Peroba do campo (PAPR)
Afrikaans grenadillahout (DLML) Peroba jaune
Rio palissander (DLNG) Teak (TEGR)
Cocobolo (DLRT) Limba (TMSP)
Honduras palissander (DLST) Rode ceder, reuzenlevensboom
Ayan, Movingui (DTBN) Abachi, Obeche (TRSC)
Australische zilvereik

Regels, richtlijnen, informatiebladen, hulpmiddelen voor de uitvoering

  • TRGS 553; Houtstof
  • DGUV Informatie 209-044; Houtstof

6.4 Houtverduurzamingsmiddelen

Stofzuiger

  • Stofklasse H
  • iPulse H-1635 Safe Plus

Beschrijving

  • Dragende houtconstructies moesten preventief worden behandeld met houtverduurzamingsmiddelen tegen schimmelaantasting (fungicide) en insecten (insecticide).

Voorkomen

  • Oplosmiddelhoudende houtverduurzamingsmiddelen
    • DDT - dichloordifenyltrichloorethaan
    • Lindaan - gamma-hexachloorcyclohexaan
    • PCP - pentachloorfenol
  • (Steenkool)teerhoudende houtverduurzamingsmiddelen (PAK-houdend)
    • Steenkoolteer
    • Teeroliën (steenkoolteerolie, minerale olie en mengsels van beide)
  • Wateroplosbare houtverduurzamingsmiddelen
    • Zouten van kwik, arseen, boor, chroom, fluoride, koper, zink
  • Handelsnamen:
    • Aroclor (PCB)
    • Carbolineen / Karbolineum (steenkoolteer)
    • Clophen (PCB)
    • Hylotox 59 (DDT & lindaan; DDR)
    • Xylamon (PCP & lindaan, tot 1978, BRD)
    • Xyladecor (PCP & lindaan, tot 1978, BRD)

Gezondheidsgevaren

Opname

  • Resorptief (de opnameroute is afhankelijk van de afzonderlijke stoffen)

Gezondheidseffecten:

  • „Houtverduurzamingsmiddelensyndroom“, chronische vermoeidheids- en uitputtingstoestand
  • Acute toxiciteit (bijv. DDT - dermaal: cat. 3; oraal: cat. 3; lindaan - inhalatief: cat. 4; dermaal: cat. 4; oraal: cat. 3; PCP - inhalatief: cat. 2; dermaal: cat. 3)
  • Bijtende / irriterende werking op de huid (bijv. PCP – cat. 2)
  • Oogirritatie (bijv. PCP – cat. 2)
  • Mutageen voor geslachtscellen (bijv. PCP - cat. 2)
  • Carcinogeen (bijv. DDT- cat. 2; PCP - cat. 2)
  • Bioaccumulerend (bijv. DDT)

Grenswaarden:

  • DDT: MAK 1 mg/m³
  • Lindaan: MAK 0,1 mg/m³
  • PCP: MAK 0,1 mg/m³

Regels, richtlijnen, informatiebladen, hulpmiddelen voor de uitvoering

  • TRGS 524: Verontreinigde gebieden
  • DGUV Regel 101-004 (voorheen BGR 128): Werkzaamheden in verontreinigde gebieden
  • PCP-richtlijn: Richtlijn voor de beoordeling en sanering van met pentachloorfenol (PCP) belaste bouwstoffen en bouwdelen in gebouwen
  • (ingetrokken: LaGetSi HSM – handelingsinstructie)

Verboden:

  • DDT: 1972 verbod op toepassing in de BRD (gebruik in de DDR tot ten minste 1990)
  • Lindaan: 2008 verbod op productie, het in de handel brengen en toepassing in de EU
  • PCP: 1989 verbod op productie, het in de handel brengen en toepassing in de BRD

Vereisten bij werkzaamheden aan houtverduurzamingsmiddelen:

  • Bouwheer / opdrachtgever: onderzoeksplicht (LBO; KrWG)
  • Uitvoerende bedrijven:
    • Deskundigheid voor werkzaamheden in verontreinigde gebieden / schadelijke stoffen in gebouwen volgens DGUV 101-004 6B en TRGS 524 2B voor leiding en toezicht
    • Melding van de werkzaamheden aan de beroepsvereniging voor ongevallenverzekering

6.5 KMF – Kunstmatige minerale vezels

Stofzuiger

  • Minimaal stofklasse M
  • iPulse M-1635 Safe
  • iPulse M-1635 Safe Plus
  • ISC M-1625 Safe

Beschrijving

  • Kunstmatig vervaardigde glas- en steenvezels (keramische vezels en slakvezels)
  • Inadembare, kankerverwekkende vezels (L >5mµ; D <3µm; L:D >3:1)

Voorkomen

  • Warmte- en geluidsisolatie: binnenwanden/lichte scheidingswanden, akoestische plafonds, vloeren, dakafwerking, buitengevels, contactgeluidisolatie, pleisters met minerale vezels, warmte-isolatie ...
  • Brandbeveiliging: gevelbouw, spuitisolaties, …
  • Bouwproducten: KMF-platen, verlaagde plafonds, vezelcomposieten …
  • Tuinbouw: grondvervanger
  • …

Gezondheidsrisico's

Opname

  • Inhalatie

Gezondheidseffecten:

  • „Pseudoasbestose“
  • Carcinogeen
    • Oude minerale wol: cat. 1B
    • Nieuwe minerale wol: cat. 2
  • Irriterende werking op de huid
  • Oogirritatie

„Grenswaarden“ oude minerale wol:

  • Blootstellingscategorie 1 ≤ 50.000 F/m³
  • Blootstellingscategorie 2 > 50.000 tot ≤ 250.000 F/m³
  • Blootstellingscategorie 3 > 250.000 F/m³

Regels, richtlijnen, informatiebladen, hulpmiddelen voor de uitvoering

  • TRGS 521; Sloop-, sanerings- en onderhoudswerkzaamheden met oude minerale wol
  • DGUV-informatie 213-031; Omgang met isolatiematerialen van minerale wol (glaswol, steenwol)

Verboden:

  • Oude minerale wol: sinds juni 2000 productie- & gebruiksverbod in Duitsland

Eisen bij werkzaamheden met oude minerale wol:

  • Bouwheer / opdrachtgever: verplichting tot inventarisatie (LBO; KrWG)
  • Uitvoerende bedrijven: vakbekwaamheid volgens GefStoffV en TRGS 521 bij ASI-werkzaamheden aan oude minerale wol

6.6 PAK – Polycyclische aromatische koolwaterstoffen

Stofzuiger

  • Stofklasse H
  • (Eventueel aanvullend type 22)

Beschrijving

  • Stofgroep bestaande uit meerdere honderden afzonderlijke koolwaterstofverbindingen (Cn1Hn2; 10≤n1≤96; 8≤n2≤30),
    Voorbeelden: naftaleen; benz(a)antraceen; aceenafthyleen; chryseen; aceenafteen; benzo(b)fluorantheen; fluoreen; benzo(k)fluorantheen; fenantreen; benzo(a)pyreen (BaP); antraceen; dibenzo(a,h)-antraceen; fluorantheen; benzo(g,h,i)peryleen; pyreen; indeen(1,2,3-c,d)pyreen; benz(a)antraceen
  • Ontstaan door onvolledige verbranding (pyrolyse)
  • Van gasvormig (2-3 benzeenringen) tot vaste deeltjes (vanaf 4 benzeenringen)

Voorkomen

  • Teerproducten: vloerbedekking (gietasfalt, asfalttegels); zwarte wegdekken (asfalt); isolatiematerialen (teerkurk); bouwafdichtingen (zwarte coating, horizontale afdichtingen, afdichtings- en dakbanen)
  • Vloerlijm (LET OP: gedeeltelijk asbesthoudend)
  • Houtbeschermingsmiddelen (teerolie, carbolineum)
  • Voegvulmassa's
  • Plamuurmassa's
  • …

Gezondheidsgevaren

Opname

  • Resorptief

Gezondheidseffecten:

  • (afhankelijk van de afzonderlijke stoffen, hoogste classificaties)
  • Kankerverwekkend, cat. 1B
  • Mutageen, cat. 1B
  • Reproductietoxisch, cat. 1B
  • fototoxische stof
  • lipofiel (vetoplosbaar)

„Grenswaarden“:

  • (afhankelijk van de afzonderlijke stoffen)
  • Acceptatieconcentratie BaP: 70ng/m³ (0,00007mg/m³)
  • Tolerantieconcentratie BaP: 700ng/m³ (0,0007mg/m³)
  • AGW naftaleen: 0.5 mg/m³ respectievelijk 0.1 ml/m³
  • Acute toxiciteit is afhankelijk van de afzonderlijke bestanddelen, maar moet ten minste als giftig worden geclassificeerd

Regels, richtlijnen, informatiebladen, hulpmiddelen voor de uitvoering

  • TRGS 524: Verontreinigde gebieden
  • TRGS 551: Teer en andere pyrolyseproducten uit organisch materiaal
  • DGUV-regel 101-004 (voorheen BGR 128): Werkzaamheden in verontreinigde gebieden
  • PAK-instructies: Instructies voor de beoordeling en maatregelen ter vermindering van de PAK-belasting door parketvloeren met teerlijmen in gebouwen
  • BG - Handelingsinstructie voor het verwijderen van PAK-houdende lijmen voor houten vloeren
  • (ingetrokken: LaGetSi PAK – handelingsinstructie)

Verboden:

  • 1984 verbod op gebruik in de wegenbouw
  • 2000 verbod op gebruik van corrosiewerende coatings
  • 2002 verbod op gebruik van houtbeschermingsmiddelen (met uitzonderingen)

Eisen bij werkzaamheden met PAK-houdende bouwmaterialen:

  • Bouweigenaar / opdrachtgever: onderzoeksplicht (LBO; KrWG)
  • Uitvoerende bedrijven:
    • Deskundigheid voor werkzaamheden in verontreinigde gebieden / bouwkundige schadelijke stoffen volgens DGUV 101-004 6B en TRGS 524 2B voor leiding en toezicht
    • Melding van de werkzaamheden bij de beroepsvereniging

6.7 PCB – Polychloorbifenylen

Stofzuiger

  • Stofklasse H

Beschrijving

  • Stofgroep van 209 verschillende, kunstmatig geproduceerde organische chloorverbindingen (C12H10-nCln; n>2)
  • De eigenschappen van PCB's zijn afhankelijk van hun chloreringsgraad,
    • hoe hoger het chloorgehalte, des te geringer de wateroplosbaarheid en vluchtigheid; des te beter de ophoping in vetweefsel en des te stabieler de verbinding
    • hoe lager het chloorgehalte, des te vluchtiger = hoog potentieel voor secundaire contaminatie door aanhechting aan deeltjes, materialen met open poriën en organische materialen
  • hoog vlampunt (170°C – 380°C)
  • zeer goede chemische bestendigheid
  • ca. 84.000 t gebruikt in Duitsland

Voorkomen

  • duurzaam elastische voegafdichtingsmassa's (geen toepassingen in de DDR); handelsnaam: Thiokol
  • ingiet- en plamuurmassa's
  • vlamvertragers en weekmakers in plafondplaten
  • kleurstoffen en coatings
  • isolatieoliën in de elektrotechnische industrie (transformatoren, condensatoren ...); benaming: Clophen
  • kunststoffen, bijv. kabelmantels
  • hydraulische vloeistoffen
  • …

Gezondheidsgevaren

Opname

  • Resorptief

Gezondheidseffecten:

  • Acute toxiciteit is afhankelijk van de chloreringsgraad en moet bij inhalatoire, dermale en orale opname ten minste als giftig (categorie 3) worden geclassificeerd
  • Oogirritatie, cat. 2
  • Carcinogeen, cat. 2
  • Reprotoxisch, cat. 1B
  • Specifieke doelorgaantoxiciteit (zenuwen, immuunsysteem, lever)
  • Bioaccumulerend („vetminnend“)

„Grenswaarden“:

  • MAK 0,003 mg/m³

Regels, richtlijnen, informatiebladen, hulpmiddelen voor de uitvoering

  • TRGS 524: Verontreinigde gebieden
  • DGUV-regel 101-004 (voorheen BGR 128): Werkzaamheden in verontreinigde gebieden
  • PCB-richtlijn: Richtlijn voor de beoordeling en sanering van met PCB verontreinigde bouwstoffen en bouwelementen in gebouwen
  • BGI/GUV-I 8665: Werkzaamheden met PCB-houdende producten

Verboden:

  • 1978 verbod op open toepassing (afdichtingsmassa's, lakken)
  • 1989 gebruiksverbod in Duitsland
  • 2004 gebruiksverbod in Europa

Eisen bij werkzaamheden met PCB-houdende bouwstoffen:

  • Bouwheer / opdrachtgever: onderzoeksplicht (LBO; KrWG)
  • Uitvoerende bedrijven:
    • Deskundigheid voor werkzaamheden in verontreinigde gebieden / met bouwschadelijke stoffen volgens DGUV 101-004 6B en TRGS 524 2B voor leiding en toezicht
    • Melding van de werkzaamheden bij de beroepsvereniging

6.8 Metaalstof

Stofzuiger

  • Minimaal stofklasse M
  • (Eventueel aanvullend type 22)
  • iPulse M-1635 Safe
  • iPulse M-1635 Safe Plus
  • ISC M-1625 Safe

Beschrijving

  • Metaalstof ontstaat bij de be- of verwerking van metalen materialen en bouwstoffen die metalen of hun verbindingen bevatten.
  • Sommige metalen of hun verbindingen worden als kankerverwekkend beschouwd!
  • Metaalstoffen kunnen brandbaar / explosief zijn!
  • Metaalstoffen kunnen bij contact met zuren of water oxideren en daarbij waterstof vrijgeven („knalgas“)!
  • Metaalstoffen kunnen met zuurstof uit de lucht oxideren!

Gezondheidsgevaren:

Kankerverwekkende metalen of metaalverbindingen

  • Arseenverbindingen
  • Beryllium en berylliumverbindingen
  • Cadmium en cadmiumverbindingen
  • Kobalt en kobaltverbindingen
  • Chroom VI-verbindingen
  • Nikkelverbindingen
  • …

Brandbare / explosieve metalen

  • Aluminium
  • Magnesium
  • IJzer
  • Titanium
  • Chroom
  • …

Andere gezondheidsgevaren zijn afhankelijk van de afzonderlijke stof, voorbeelden:

  • Kwik: Acute toxiciteit cat. 1; Reproductietoxiciteit cat. 1B; Specifieke doelorgaantoxiciteit bij herhaalde blootstelling cat. 1; Acuut gevaar voor het aquatisch milieu cat. 1; Chronisch gevaar voor het aquatisch milieu cat. 1
  • Lood: Acute orale toxiciteit cat. 4; Acute inhalatoire toxiciteit cat. 4; Reproductietoxiciteit cat. 1A; Lact.; Specifieke doelorgaantoxiciteit bij herhaalde blootstelling cat. 2; Chronisch gevaar voor het aquatisch milieu cat. 1

Regels, richtlijnen, informatiebladen, hulpmiddelen voor implementatie

  • TRGS 561: Werkzaamheden met kankerverwekkende metalen en hun verbindingen
  • BGR 109: Slijpen, borstelen en polijsten van aluminium
  • DGUV-regel 109-011 (BGR 204); Omgang met magnesium
  • GESTIS-stoffendatabase:http://gestis.itrust.de
  • GESTIS-stof-Ex-database:http://staubex.ifa.dguv.de

6.9 Schimmels

Stofzuigers

  • Stofklasse H
  • iPulse H-1635 Safe Plus

Beschrijving

  • Zichtbare of niet-zichtbare schimmelaantasting of -contaminatie in binnenruimten.
  • (Schimmels en schimmelsporen zijn een natuurlijk onderdeel van de omgeving en komen daarom overal voor!)

Oorzaak

  • Vocht en de aanwezigheid van biologisch materiaal zijn voldoende voor de groei van schimmels.
  • Schimmels vernietigen organisch materiaal (bijv. hout).

Gezondheidsrisico's

  • Afhankelijk van de schimmel: van onschadelijk tot zeer toxisch
  • (Schimmels in binnenruimten zijn altijd een aanwijzing voor een probleem / oorzaak. Als de oorzaak van een schimmelaantasting niet wordt weggenomen, zal de aantasting steeds opnieuw optreden!)

Regels, richtlijnen, informatiebladen, hulpmiddelen voor de uitvoering

  • Federaal Milieuagentschap – Leidraad: Voor de preventie, inventarisatie en sanering van schimmelaantasting in gebouwen
  • VdS 3151: Richtlijnen voor schimmelsanering na schade door leidingwater
  • …

Eisen bij werkzaamheden aan schimmelschade:

  • Werkwijze
    • Vaststellen van de oorzaak
    • Wegnemen van de oorzaak
    • Schimmelsanering
    • Resultaatcontrole
  • De werkzaamheden mogen uitsluitend door gespecialiseerde bedrijven worden uitgevoerd en moeten door deskundigen worden begeleid. Geschikte deskundigen en gespecialiseerde bedrijven zijn bijvoorbeeld te vinden bij:
    • B.S.S. – Beroepsvereniging voor schimmelsanering e.V.
    • B.V.S – Federale vereniging van publiek benoemde en beëdigde deskundigen e.V.
    • Netwerk Schimmel e.V.
    • VDB – Beroepsvereniging van Duitse bouwbiologen e.V.
6.10 Brandschade

Stofzuiger

  • Minimaal stofklasse H
  • iPulse H-1635 Safe Plus

Beschrijving

  • Van smeulbranden tot uitslaande branden en afhankelijk van het verbrande materiaal blijven talrijke gezondheidsgevaarlijke stoffen (minstens PAK) en een aangetaste bouwconstructie achter

Gezondheidsgevaren

  • Biologische gezondheidsgevaren zijn afhankelijk van het verbrande materiaal (kunststoffen, hout …), andere aanwezige schadelijke stoffen in de bouwconstructie (bijv. asbest, PCB…) en de mate van verbranding (volledige of onvolledige verbranding)
  • Fysische gevaren zijn afhankelijk van de omvang van de brand en de blusmaatregelen

Regels, richtlijnen, informatiebladen, hulpmiddelen voor de uitvoering

  • TRGS 524: Verontreinigde gebieden
  • DGUV Regel 101-004 (voorheen BGR 128): Werkzaamheden in verontreinigde gebieden
  • VdS 2357: Richtlijnen voor brandschadesanering

Vereisten bij sanering van koude brandlocaties

  • Uitvoerende bedrijven:
    • Deskundigheid voor werkzaamheden in verontreinigde gebieden volgens DGUV 101-004 6A en TRGS 524 2A voor leiding en toezicht
    • Melding van de werkzaamheden bij de beroepsvereniging
    • Bij asbest aanvullend:
      • Deskundigheid volgens TRGS 519 voor de verantwoordelijke en toezichthoudende persoon
      • Erkenning als gespecialiseerd bedrijf voor AS-werkzaamheden aan zwakgebonden asbest
      • Melding van de werkzaamheden bij de arbeidsbeschermingsautoriteit (melding bij de beroepsvereniging)